{"id":115,"date":"2016-02-29T15:21:16","date_gmt":"2016-02-29T13:21:16","guid":{"rendered":"http:\/\/www.candanturhan.com\/?p=115"},"modified":"2016-02-29T15:21:16","modified_gmt":"2016-02-29T13:21:16","slug":"taslarin-fisildastigi-kent-mardin","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.candanturhan.com\/index.php\/2016\/02\/29\/taslarin-fisildastigi-kent-mardin\/","title":{"rendered":"Ta\u015flar\u0131n f\u0131s\u0131lda\u015ft\u0131\u011f\u0131 kent: Mardin"},"content":{"rendered":"

Mardin\u2019i g\u00f6rmek de\u011fil, solumak insan\u0131n hayat\u0131na dokunan. Midyat, Savur, K\u0131z\u0131ltepe, Dara, Nusaybin\u2019de, ta\u015flar\u0131n, manast\u0131rlar\u0131n, medreselerin aras\u0131nda, tarihin ve do\u011fan\u0131n ba\u011fr\u0131nda \u00f6ylesine oturmak, \u00f6ylesine bak\u0131nmak, \u00f6ylesine solumak…<\/strong><\/p><\/blockquote>\n

Bir s\u00fcr\u00fc \u015fehir var Anadolu\u2019da, muhte\u015fem ge\u00e7mi\u015fleri olan. Tarihlerinde neler yapm\u0131\u015f, neler neler olmu\u015f \u015fehirler, ba\u015fkentler, kahramanl\u0131k destanlar\u0131 yazanlar, bilinen en eski medeniyetler… Ama hepsi o havay\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fcze getiremiyor; \u00e7o\u011funda ge\u00e7mi\u015fle bug\u00fcn apayr\u0131 olgular. Mardin\u2019de, tarihini bug\u00fcne ta\u015f\u0131yan bir \u015fehrin i\u00e7inde y\u00fcr\u00fcd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc hissediyor insan, tarihle i\u00e7i\u00e7e ya\u015fayan, tarihten nefes alan. G\u00fczelli\u011fi burda: Ge\u00e7mi\u015fte gizli de\u011fil, kentin bug\u00fcn\u00fcnde ya\u015f\u0131yor eski Mardin, tarihi Mezopotamya, tap\u0131nak harabeleri, kadim k\u00fclt\u00fcrler… \u0130nsan\u0131 tekrar tekrar o tarih sayfalar\u0131n\u0131n i\u00e7inde gezinmeye \u00e7a\u011f\u0131r\u0131yorlar. Bir kahvede oturup Mezopotamya\u2019ya bakarak saatler ge\u00e7irmeye. Tek tek darac\u0131k sokaklar\u0131 ar\u015f\u0131nlamaya. Her binaya girmeye, her ta\u015f\u0131 ellemeye. Mardin\u2019de hem bir ya\u015fam\u0131\u015fl\u0131k, hem mevcut bir ya\u015fam var insan\u0131 kavrayan.<\/p>\n

\u00d6nce havaalan\u0131, k\u00fc\u00e7\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcyle kavr\u0131yor insan\u0131 tabii. Her \u015feyin en b\u00fcy\u00fck ve en yeni oldu\u011fu yerlerden gelince, k\u00fc\u00e7\u00fckl\u00fck ve eskilik insana taze bir soluk gibi geliyor adeta. U\u00e7aktan inip etrafa bak\u0131n\u0131yorum: Ufak havaalan\u0131n\u0131n yan\u0131nda in\u015fa halinde bir su park\u0131 \u2013 demek buraya kadar ula\u015fm\u0131\u015flar; pekala, g\u00f6rmezlikten gelelim. Sonra kar\u015f\u0131da boz boz tepeler, \u00f6tedekilerden birinde ise bir k\u00f6y. A a, diyorum, k\u00f6ye bak, tepeye kurmu\u015flar! Anla\u015f\u0131lan \u00f6devimi pek yapmam\u0131\u015f\u0131m: Otob\u00fcsle t\u0131rman\u0131rken anla\u015f\u0131l\u0131yor ki tepeye kurulu olan bir k\u00f6y falan de\u011fil, Mardin\u2019in ta kendisiymi\u015f…<\/p>\n

\u00c7ift \u015ferit gidi\u015f geli\u015f asfalt yolla apartmanlar, siteler, be\u015f y\u0131ld\u0131zl\u0131 otel in\u015faatlar\u0131 aras\u0131ndan Mardin\u2019e t\u0131rman\u0131yoruz. Bural\u0131 say\u0131l\u0131r rehberimiz, \u00e2\u015f\u0131k oldu\u011fu kenti anlat\u0131yor. Tek pompal\u0131, k\u00fcl\u00fcst\u00fcr bir benzinlik ge\u00e7iyoruz, Afrika\u2019daki kavanozlarda yak\u0131t satan benzinlikleri hat\u0131rlay\u0131p g\u00fcl\u00fcms\u00fcyorum. Benzinli\u011fin d\u0131\u015f\u0131nda Afrika\u2019y\u0131 and\u0131ran bir \u015fey yok ama. Evet, etraf bozk\u0131r \u2013bozk\u0131r kelimesinin kayna\u011f\u0131n\u0131 idrak ediyor insan- ama zeytin fidanlar\u0131 ve asmalar, ba\u011flar her yerde. Sonra ta\u015ftan binalar, kemerli malikaneler, sonra Kas\u0131miye Medresesi…<\/p>\n

Ben tarihi uzaktan severim, binalar\u0131n\u0131, an\u0131tlar\u0131n\u0131, kal\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131 bana bir an\u0131 ya\u015fat\u0131rlarsa anar\u0131m; i\u00e7inde ilgin\u00e7 biriyle tan\u0131\u015f\u0131rsam, bah\u00e7esinde g\u00fczel bir \u00e7ay i\u00e7ersem ya da tatl\u0131 bir \u00e7ocukla konu\u015fursam. Kas\u0131miye Medresesi \u015fahane bir bina, ovan\u0131n tepesinde, kentin kenar\u0131nda, tarihte \u00f6nemli yeri var. Biz yakla\u015f\u0131rken hemen yerlerini alm\u0131\u015f olan boncuk\u00e7u k\u0131zlarla kad\u0131nlar ise bana g\u00f6re esas \u015fenlik. Bir tanesi \u0131srarla i\u015faretle bir \u015feyler anlat\u0131yor bana, \u201cT\u00fcrk\u00e7e konu\u015fmuyor musun?\u201d diyorum K\u00fcrt ya da Arap zannederek, me\u011fer dilsizmi\u015f. Bir ba\u015fkas\u0131n\u0131n 2-3 ya\u015f\u0131nda \u00e7ocu\u011fu akan sular\u0131n alt\u0131na girmi\u015f s\u0131r\u0131ls\u0131klam olmu\u015f, boncuk satmaya \u00e7al\u0131\u015fan annesine s\u00f6yl\u00fcyorlar, \u201cBir \u015fey olmaz!\u201d diyor. Be\u015f liraya satt\u0131\u011f\u0131 el yap\u0131m\u0131 boncuk kolyeler, \u015fahmeranlar \u00f6ncelikli. Sonra biz otob\u00fcse dolu\u015fmu\u015f uzakla\u015f\u0131rken arkaya bak\u0131yorum, kad\u0131nlar ve tezgahlar bir anda peri tozu serpilmi\u015f gibi yok oluveriyorlar arkam\u0131zdan… Yan\u0131ndan ge\u00e7ti\u011fimiz ev toplulu\u011funun aras\u0131nda bir d\u00fcz \u00e7at\u0131da ak\u015fam\u00fcst\u00fcn\u00fcn alacakaranl\u0131\u011f\u0131nda silahl\u0131 adamlar m\u0131 dikiliyor, yoksa ben mi bu g\u00f6r\u00fcnt\u00fcy\u00fc uyduruyorum, ay\u0131rt edemiyorum.<\/p>\n

Mardin deyince benim akl\u0131ma, ilkgen\u00e7li\u011fimden beri, S\u00fcryani manast\u0131r\u0131 Deyrulzafaran gelir. Bu muhte\u015fem manast\u0131r\u0131, H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131n ilk ve ana be\u015fiklerinden biri olan bu kutsal mekan\u0131 g\u00f6rmeyi beklerim senelerdir. Ve i\u015fte nihayet orday\u0131m: Deyrulzafaran Zaferi! Mardin \u015fehir merkezinin hemen d\u0131\u015f\u0131ndaki bu manast\u0131r, her anlamda nefesimi kesiyor. Bombo\u015flu\u011fun ortas\u0131nda yay\u0131lmas\u0131 m\u0131, o kadar b\u00fcy\u00fck bir bina kompleksi olmas\u0131 m\u0131, yap\u0131lar\u0131n g\u00fczelli\u011fi, b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc m\u00fc, bozk\u0131r\u0131n kenar\u0131nda zeytin fidanlar\u0131n\u0131n uzan\u0131p gitmesi mi… Yoksa o s\u00fckuneti mi? Y\u00fczy\u0131llard\u0131r orada olman\u0131n verdi\u011fi dinginlik. \u201cBuyrun,\u201d diyor, \u201cbuyrun gezin g\u00f6r\u00fcn, siz gelip gidiyorsunuz, ben hep burday\u0131m.\u201d<\/p>\n

S\u00fcryani arkada\u015flar\u0131m\u0131n anlatt\u0131\u011f\u0131 gizemli bir hikaye vard\u0131: Bir dilek tutulur, adak adan\u0131rm\u0131\u015f, dile\u011fin tutmas\u0131 i\u00e7in de bu manast\u0131rlardan birinde mezar odalar\u0131nda bir gece kal\u0131n\u0131rm\u0131\u015f. Duvarlarda mezarlar varm\u0131\u015f, din b\u00fcy\u00fcklerinin mezarlar\u0131, bir s\u00fcr\u00fc. Ve orda kald\u0131klar\u0131 gece, odan\u0131n her yeri kapal\u0131 olmas\u0131na ra\u011fmen i\u00e7eride ku\u015flar u\u00e7arm\u0131\u015f b\u00fct\u00fcn gece. Zaten mezar odas\u0131nda olman\u0131n gerginli\u011fi \u00fczerine bir de nerden \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131lmaz ku\u015flar!<\/p>\n

Bu hikayenin ger\u00e7ekli\u011fini olaylar\u0131n kayna\u011f\u0131nda da \u00f6\u011frenemedim bir t\u00fcrl\u00fc. Ama \u201cmezar odalar\u0131\u201d hakk\u0131ndaki ger\u00e7ekleri \u00f6\u011frendim: S\u00fcryani din adamlar\u0131, y\u00fczlerce y\u0131ld\u0131r, manast\u0131rlar\u0131n i\u00e7indeki bu mezar odalar\u0131nda g\u00f6m\u00fcl\u00fcrm\u00fc\u015f. G\u00f6mme derken de bildiklerinizi unutun: Defin i\u015flemi, ta\u015ftan yap\u0131l\u0131 bir odac\u0131kta bir sandalye \u00fczerine t\u00f6ren k\u0131yafetleri i\u00e7inde oturtulmaktan ibaretmi\u015f. (Di\u011fer detaylar\u0131 bilmek istemeyebilirsiniz.) \u00d6\u011frenme faaliyetine keyif yaparak devam edildi: Ta Deyrulzafaran\u2019lara kadar gitmi\u015fken spesyaliteleri \u00f6\u011frenmemek olur mu? Ziyaret\u00e7i salonunda S\u00fcryanilerin \u201czafaran\u201dl\u0131, yani safranl\u0131 \u00e7aylar\u0131n\u0131n, kakuleli kahvelerinin, hurmal\u0131 \u00e7\u00f6reklerinin harika oldu\u011funu da \u00f6\u011frendim.<\/p>\n

Dar merdivenleri k\u0131vr\u0131larak geni\u015f avlulara a\u00e7\u0131lan, al\u00e7ak kap\u0131lardan y\u00fcksek kemerli salonlara girilen d\u00fcnya g\u00fczeli ta\u015f kona\u011f\u0131m\u0131zda ertesi sabah buz gibi bir Mardin\u2019e uyand\u0131m… G\u00fcneydo\u011fu bu kadar so\u011fuk olur muydu yahu?! Yerli birine soruyorum, herhalde senenin en so\u011fuk g\u00fcnlerine denk geldik, de\u011fil mi, diye; \u201cAsl\u0131na bakarsan\u0131z k\u0131\u015f\u0131n \u00e7o\u011fu b\u00f6yle ge\u00e7ti,\u201d diyor utanga\u00e7 bir g\u00fcl\u00fcmsemeyle. So\u011fu\u011fa \u2013mecburen!- meydan okuyarak kona\u011f\u0131n avlusunda kalakal\u0131yorum: A\u015fa\u011f\u0131ya do\u011fru g\u00f6r\u00fclen ova manzaras\u0131, hayal edilemeyecek kadar ger\u00e7ek d\u0131\u015f\u0131. Her yerde sar\u0131 ta\u015flardan binalar, \u00e7at\u0131lar, avlular. Ve a\u015fa\u011f\u0131 \u00e7at\u0131lardan birinden, \u0131ss\u0131zl\u0131\u011f\u0131n ortas\u0131nda beni g\u00f6ren g\u00fcvercin kalk\u0131yor ovaya do\u011fru… \u0130\u015fte Mardin, i\u015fte Mezopotamya, diyor sanki.<\/p>\n

Tarih ve arkeoloji de\u011fil benim ilgi alanlar\u0131m, do\u011fa, insan, ya\u015fam. Hayvanlara, manzaralara bakar\u0131m, nerde hangi a\u011fa\u00e7 b\u00fcy\u00fcyor sorar\u0131m, sokaklar\u0131, vitrinleri incelerim esas olarak. \u201cSen De S\u00fcr\u201d adl\u0131 s\u00fcr\u00fcc\u00fc kursunun tabelas\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcnce Afrika\u2019daki i\u015fyeri isimleri akl\u0131ma geliyor mesela (Just In Case Business Center, God Will Provide Business Center, vb)<\/i>. 3 metre boyundaki bir d\u00fckkan\u0131n ad\u0131, \u201c\u015eal ve Pu\u015fi D\u00fcnyas\u0131\u201d \u2013 o nas\u0131l d\u00fcnyaysa \u00f6yle! Erkek kuaf\u00f6r\u00fcn\u00fcn cephesindeki yaz\u0131lar\u0131 g\u00f6r\u00fcnce ise dudaklar\u0131m\u0131 \u0131s\u0131rarak arkada\u015f\u0131ma dirsek at\u0131yorum: \u201ccilt bak\u0131m\u0131 \/ sir a\u011fda \/ ka\u015f dizayn\u201d \u2013 anla\u015f\u0131lan Mardin erke\u011fi metroseks\u00fcellik yolunda! Soka\u011f\u0131n kenar\u0131nda \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc elde etmi\u015f bir tavuk, pe\u015finden ko\u015fan k\u0131z ve onu te\u015fvik eden annesi. \u015eehrin nerdeyse standart d\u00fckkan boyu olan 10 metrekare alanlardan birinde, betonun \u00fcst\u00fcnde tek ba\u015f\u0131na etraf\u0131na bak\u0131n\u0131p \u00fcr\u00fcyen horoz. Ba\u015fka bir tanesinde \u00e7uvallar ve g\u00f6lgelerin aras\u0131nda bak\u0131\u015fan, karanl\u0131k bak\u0131\u015fl\u0131 a\u011f\u0131r a\u011fbiler.<\/p>\n

K\u0131z\u0131ltepe\u2019de Ulu Camii\u2019yi bizim i\u00e7in a\u00e7acak muhterem hocan\u0131n te\u015frifini beklerken otob\u00fcs kaptan\u0131n\u0131n muhabbetine denk geliyorum. (Eski hoca b\u00f6yle kalk\u0131p kendi ba\u015flar\u0131na gezen, baz\u0131s\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131 a\u00e7\u0131k olan (!), \u201c\u00f6zg\u00fcr kad\u0131nlar\u201da pek misafirperver davranmazm\u0131\u015f, \u0131srarla ortadan kaybolurmu\u015f turlar gelirken. Yenisiyse \u00e7ok daha uygar ve modern.) Kaptan K\u0131z\u0131ltepe\u2019nin nas\u0131l tekinsiz oldu\u011funu, oysa Mardin merkezde otob\u00fcs\u00fc bir gece bile kilitlemedi\u011fini yeminle anlat\u0131yor. \u00c7antan\u0131 yolda a\u011fac\u0131n kenar\u0131na b\u0131rak a\u011fz\u0131 a\u00e7\u0131k, bir kenarda dur g\u00f6zetle, ak\u015fama kadar kimse dokunmaz bile, diyor. Oysa burda, camiden 100 metre \u00f6tedeki ana caddeye kadar giden arkada\u015flar\u0131m\u0131z i\u00e7in endi\u015felendik! Demek neymi\u015f: Mardin merkez ba\u015fka, il\u00e7eleri bamba\u015fka.<\/p>\n

Savur muydu rehberimizin \u201cK\u00fc\u00e7\u00fck Mardin\u201d dendi\u011fini anlatt\u0131\u011f\u0131 il\u00e7e? Herhalde, \u00e7\u00fcnk\u00fc sonradan \u00e7ekti\u011fim foto\u011fraflar\u0131na bakt\u0131\u011f\u0131mda iki merkezi kar\u0131\u015ft\u0131rabilece\u011fimi fark ediyorum. Savur da bir tepenin \u00fczerine kurulu, g\u00fczel ta\u015f binalarla, kemerli konaklarla dolu. En tepedeki kocaman tarihi eser olan Abdullah Bey Kona\u011f\u0131\u2019nda bizi bekleyen ise evsahipleri taraf\u0131ndan kotar\u0131lm\u0131\u015f ev yap\u0131m\u0131 m\u00fctevaz\u0131 bir yemek, biraz soba s\u0131ca\u011f\u0131 ve helvan\u0131n yan\u0131na buralar\u0131n geleneksel feci demli \u00e7ay\u0131! Do\u011fu turumda bir kere bile a\u00e7\u0131k \u00e7ay istemek zorunda kalmad\u0131\u011f\u0131m i\u00e7in \u00e7ok mutluydum \u2013 burda a\u00e7\u0131k bile kesmiyor, a\u00e7\u0131k dedikleri \u00e7ay\u0131n dibi g\u00f6z\u00fckm\u00fcyor \u00e7\u00fcnk\u00fc! Ka\u00e7ak \u00e7ay\u0131 bahane ediyorlar ama asl\u0131nda onlar gayet mutlu.<\/p>\n

Minib\u00fcsle \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131m\u0131z kona\u011f\u0131n i\u00e7indeki sokaklarda kaybolmayal\u0131m diye birbirimizi bekledikten sonra, geri d\u00f6nerken a\u015fa\u011f\u0131 y\u00fcr\u00fcyoruz ev sahiplerinden Ayd\u0131n\u2019la birlikte. Ayd\u0131n\u2019\u0131n hemen her g\u00fcn Savur\u2019dan K\u0131llit\u2019e ko\u015fup geri geldi\u011fini \u00f6\u011frenmek \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131, yanl\u0131\u015f m\u0131 anlad\u0131m acaba? \u00c7ok etli, \u00e7ok ya\u011fl\u0131 diyetin \u00fcst\u00fcne bir de hareketsizlikten, gen\u00e7 ya\u015fta kalpten gidenler yo\u011fun olunca yeni nesil harekete ge\u00e7mi\u015f anla\u015f\u0131lan… K\u0131llit ise Savur\u2019un d\u0131\u015f\u0131nda, \u015fimdi bir hayalet k\u00f6y gibi olan eski bir S\u00fcryani k\u00f6y\u00fc: \u0130\u00e7inde \u00fc\u00e7 ayr\u0131 kilise olan k\u00f6yde, halen ya\u015fayan sekiz hane vard\u0131 san\u0131r\u0131m.<\/p>\n

Tekrar Mardin merkeze d\u00f6n\u00fcnce gezilecek, g\u00f6r\u00fclecek yerler bitmiyor, zamanlar bir t\u00fcrl\u00fc yetmiyor: Birinci s\u0131n\u0131f, gurur verici bir kent m\u00fczesi olan Sak\u0131p Sabanc\u0131 Mardin Kent M\u00fczesi, restorasyonu yeni tamamlanm\u0131\u015f olup bizim i\u00e7in \u00f6zel olarak a\u00e7\u0131lan K\u0131rklar Kilisesi ve \u00e7ok s\u0131cak Gabriyel beyi, \u015fehrin tepesindeki kaleye do\u011fru m\u00fcthi\u015f manzaras\u0131 ve taptaze tar\u00e7\u0131nl\u0131 badem \u015fekercisiyle Cumhuriyet Meydan\u0131, y\u00f6re kalkerinden, yeni yap\u0131lm\u0131\u015f ama eskilerinden bir eksi\u011fi olmayan T\u00fcrk Telekom binas\u0131, \u015fehrin mimarisinin en g\u00fczel \u00f6rneklerinden Mardin M\u00fczesi, Eski Postane, Ulu Camii, Zinciriye Medresesi ve nihayet \u00e7ar\u015f\u0131: Bir \u015fehrin aynas\u0131, ba\u011f\u0131rsaklar\u0131, t\u00fcm ger\u00e7e\u011fi, birarada.<\/p>\n

\u00c7ar\u015f\u0131 hakiki bir fenomen: karanl\u0131k, dar, ufak mekanlar, insana hi\u00e7 yabanc\u0131l\u0131k hissettirmeyen bir hava. Tahtakale sokaklar\u0131 gibi, akla gelen her \u015feyin bulundu\u011fu ve tamam\u0131yla akla gelmeyecek s\u0131ralamalarda bulundu\u011fu bir \u00e7ar\u015f\u0131. Sokaklar\u0131n darl\u0131\u011f\u0131n\u0131, d\u00fckkanlar\u0131n ufakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u015f\u00f6yle anlatay\u0131m: D\u00f6rt esnaf ayr\u0131 ayr\u0131 kendi d\u00fckkanlar\u0131nda oturarak seslerini y\u00fckseltmeden sohbet edebilir mesela… Pakistan i\u015fi ah\u015fap oymalardan, \u00c7in i\u015fi fularlara t\u00fcm d\u00fcnya burda. Sonra Mardin i\u015fi ta\u015f oymalar. Kuma\u015f\u00e7\u0131lar. Plastik d\u00fcnyas\u0131. Temizlik malzemesi. Kolilerle ge\u00e7en \u00e7\u0131raklar. H\u0131zla ge\u00e7en \u00e7ayc\u0131lar. Herhangi bir aral\u0131ktan sap\u0131p \u00e7\u0131k\u0131lan ba\u015fka bir d\u00fcnya, merdivenler, tarihi \u00e7e\u015fmeler, ta\u015f binalar, cami minaresi, yeni bir ufak sokak…<\/p>\n

Ana caddenin \u00fcst\u00fcnde kuyumcular didiklenir daha sonra, bir yandan kolyeler, parlak mavi nazar boncuklu k\u00fcpeler bak\u0131l\u0131rken \u00f6te yandan \u201carkadan\u201d ev yap\u0131m\u0131 \u00f6zel \u015faraplar, lik\u00f6rler \u00e7\u0131kart\u0131l\u0131p tad\u0131l\u0131r ufac\u0131k kuyumcu d\u00fckkanlar\u0131nda, herkesi birer misafir olarak a\u011f\u0131rlayan esnafla birlikte. Sabuncularda zeytinya\u011f\u0131, defne, b\u0131tt\u0131m sabunlar\u0131, baharat\u00e7\u0131larda \u0130pek Yolu\u2019nun t\u00fcm baharat\u0131 ve onlar\u0131n kar\u0131\u015f\u0131mlar\u0131ndan olu\u015fan zahter, \u015fekercilerde badem ezmeleri ve mavi badem \u015fekerleri ve karpuz \u00e7ekirdekleri…<\/p>\n

Bir ba\u015fka buz gibi sabahta, otel avlusundan Mezopotamya manzaras\u0131 yine ayn\u0131 b\u00fcy\u00fcleyicilikte serilirken, biz Midyat yoluna d\u00fc\u015feriz al\u00e7ak tepelerin, \u00e7\u00f6llerin, bozk\u0131rlar\u0131n aras\u0131ndan. Mardin kadar merak edilen, hep Mardin\u2019le birlikte telaffuz edilen, ad\u0131n\u0131 duyunca g\u00f6z\u00fcm\u00fcn \u00f6n\u00fcne boz sar\u0131lar\u0131n serildi\u011fi Midyat. \u0130lk hedefimiz Deyrulumur Manast\u0131r\u0131, yani Mor Gabriel, yani S\u00fcryani Metropolitlik Manast\u0131r\u0131. Mardin\u2019den Midyat\u2019a, ordan da yar\u0131m saat daha \u0131ss\u0131zl\u0131\u011f\u0131n ortas\u0131na do\u011fru gittikten sonra nihayet dev bir vaha… \u015e\u00f6yle anlatay\u0131m: D\u00fcmd\u00fcz co\u011frafyada, manast\u0131r\u0131n d\u00f6rt bir yan\u0131na do\u011fru bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda g\u00f6r\u00fclen ba\u015fka tek bir yerle\u015fim noktas\u0131, tek bir insan bar\u0131na\u011f\u0131 yok!<\/p>\n

Ve bu bo\u015flu\u011fun ortas\u0131nda, etraf\u0131 3 kilometre uzunlu\u011funda ta\u015f duvar \u00f6r\u00fcl\u00fc, zeytin ve meyve fidanlar\u0131yla dolu bah\u00e7eleri, 10 metre y\u00fckseklikte kemerli g\u00f6rkemli bah\u00e7e kap\u0131lar\u0131 ve muhte\u015fem ta\u015ftan sonsuza kadar duracak gibi g\u00f6z\u00fcken binalar\u0131yla Deyrulumur. Yine \u00e7ok tatl\u0131 bir g\u00f6n\u00fcll\u00fc gen\u00e7 taraf\u0131ndan gezdiriliyoruz, Metropoliti g\u00f6r\u00fcrsek nas\u0131l davranaca\u011f\u0131m\u0131z konusunda uyar\u0131ld\u0131ktan sonra \u2013 neticede Papa\u2019yla kar\u015f\u0131la\u015fmak gibi bir \u015fey bu. Rahiple papaz\u0131n fark\u0131n\u0131 (rahip halkla ilgilenen, papaz ise kendini din basamaklar\u0131n\u0131 t\u0131rmanmaya adam\u0131\u015f ki\u015fi), din adamlar\u0131n\u0131n neden do\u011fuya d\u00f6n\u00fck ayin yapt\u0131klar\u0131n\u0131 (Mesih \u0130sa tekrar do\u011fudan gelece\u011fi i\u00e7in), ayd\u0131nl\u0131\u011f\u0131 getiren, korkuyu gideren g\u00fcne\u015fin do\u011fudan \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131n \u00f6nemini (ex oriente lux<\/i>) \u00f6\u011freniyoruz. D\u00fcnyan\u0131n en eski halklar\u0131ndan, H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131 kabul eden ilk topluluk olan, Mezopotamya\u2019n\u0131n ev sahibi, m\u00fcthi\u015f b\u00fcy\u00fck ve k\u00f6kl\u00fc S\u00fcryani halk\u0131n\u0131n tarihini, dinini, k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc \u00f6\u011frenmek son derece \u00e7ekici ve zenginle\u015ftirici \u2013 \u015fimdiye kadar bilmedi\u011fimize yaz\u0131k!<\/p>\n

Midyat\u2019\u0131n i\u00e7inde de Mor Barsavmo Kilisesi\u2019ni geziyoruz. Her bir kilise, her manast\u0131r ayr\u0131 g\u00fczellikler ta\u015f\u0131yor. Bunun mesela, kap\u0131s\u0131nda \u015f\u00f6yle yaz\u0131yor: \u201cRabbin kap\u0131s\u0131 budur salihler ona girerler Rab i\u00e7indedir sars\u0131lmaz kap\u0131lar\u0131na \u015f\u00fckranla avlular\u0131na hamd ile girin\u201d. Midyat\u2019\u0131n boz sar\u0131 sokaklar\u0131nda ufak bir y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f, bizi uzaktan g\u00f6rmekle hareketlenen, incik boncuk satan \u00e7ocuklar, \u00e7\u00f6p konteynerlerinde e\u015felenen horozlar, ard\u0131ndan g\u00fczel avlulu ta\u015f bir konakta g\u00fcne\u015fe kurulmu\u015f sofra bizi bir kez daha ba\u015fka bir d\u00fcnyaya g\u00f6t\u00fcr\u00fcyor. Yemekte y\u00f6resel tatlar, Mardin ayran\u0131, Mardin kebab\u0131, Mardin \u00e7ay\u0131!<\/p>\n

Midyat\u2019\u0131n k\u00f6ylerini geziyoruz sonra, eski S\u00fcryani k\u00f6yleri, halihaz\u0131rda tarihi ya\u015fayan mekanlar. Hah k\u00f6y\u00fcnde Meryem Ana Kilisesi, Salah k\u00f6y\u00fcnde Mor Yakup Manast\u0131r\u0131. Ortal\u0131kta tek bir insan g\u00f6r\u00fclmezken, bin bir insan\u0131n elinin de\u011fmi\u015f oldu\u011fu ta\u015flardan in\u015fa edilmi\u015f, ezelden ebede var oldu\u011funa yemin edebilece\u011fimiz yap\u0131lar… Meryem Ana Kilisesi\u2019nin b\u00fcy\u00fck bir \u00f6zelli\u011fi var: \u0130sa\u2019n\u0131n do\u011fu\u015fu haber al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, ona bir an\u0131t olarak dikilmi\u015f bir bina, daha sonra kiliseye \u00e7evrilmi\u015f \u2013 yani 2000 y\u0131ll\u0131k bir ge\u00e7mi\u015fi var. D\u00fcnya tatl\u0131s\u0131 Aho kocaman g\u00fcl\u00fcmsemesiyle anlat\u0131yor bunlar\u0131; sonra \u00e7ay haz\u0131rl\u0131yor bize \u0131srarla ama vaktimiz yok, yolumuz \u00e7ok, hava karar\u0131yor…<\/p>\n

Hava karar\u0131yor. Ovadan d\u00fcmd\u00fcz, \u0131p\u0131ss\u0131z yollarla Mardin\u2019e geri uzan\u0131yoruz. Koca bir ay do\u011fuyor ovadan, nefes kesici bir dolunay. \u0130yi ki burday\u0131z… Daha sonra seneler \u00f6nce buralar\u0131 gezen arkada\u015f\u0131m, kendi Midyat\u2019tan d\u00f6n\u00fc\u015f manzaras\u0131n\u0131 anlat\u0131yor, en az kendi ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m kadar kafama kaz\u0131nan bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fc: Midyat \u2013 Mardin minib\u00fcs\u00fcne dolu\u015fmu\u015f bir s\u00fcr\u00fc insan, g\u00fcne\u015f batarken k\u0131pk\u0131z\u0131l olan sar\u0131 ova, minib\u00fcs bo\u015f yollarda ilerlerken \u00e7alan t\u00fcrk\u00fcler, yolun kenarlar\u0131nda inip birer birer tarlalar\u0131n i\u00e7lerine do\u011fru g\u00f6zden kaybolan insanlar.<\/p>\n

On bin y\u0131ll\u0131k topraklarday\u0131z. Mezopotamya\u2019y\u0131 enlemesine ge\u00e7iyoruz, Dara \u00fczerinden Nusaybin\u2019e do\u011fru giderken. Eskinin \u0130pek Yolu, buralara insanlar\u0131, zenginli\u011fi, medeniyeti ta\u015f\u0131yan yollar, \u015fimdi duble ayr\u0131lm\u0131\u015f asfalt karayolu. Ovada arpa, bu\u011fday, mercimek ekili tarlalar. A\u011fa\u00e7l\u0131klarda bol badem, ceviz, asma, di\u011fer meyveler. Asl\u0131nda biz buralar\u0131 kurak zannederdik ama meyveler a\u00e7\u0131s\u0131ndan son derece zengin; o y\u00fczden y\u00f6renin \u00f6zel \u015faraplar\u0131, badem \u015fekerleri, cevizli pestilleri, pek g\u00f6zde kuruyemi\u015fleri var. Terk edilmi\u015f tanker depolar\u0131 yol kenarlar\u0131nda her yerde: Ka\u00e7ak\u00e7\u0131l\u0131k zamanlar\u0131ndan kalma m\u0131 acaba? \u00c7at\u0131larda yazlar\u0131 uyumak i\u00e7in kullan\u0131lan parlak mavi tahtlar; akrebin bu renkten ho\u015flanmad\u0131\u011f\u0131 rivayetinden m\u00fctevellit. G\u00f6r\u00fcnt\u00fcler Betty Blue filmindeki gibi: renksizli\u011fin ortas\u0131nda masmavi noktalar!<\/p>\n

Roma d\u00f6neminden kalma Dara harabelerini geziyoruz; k\u00f6yle garnizon kal\u0131nt\u0131lar\u0131, zindanlar i\u00e7 i\u00e7e, evlerin, zeytin a\u011fa\u00e7lar\u0131n\u0131n aralar\u0131nda tarihi duvarlar, ho\u015f bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fc. Yerin alt\u0131nda inan\u0131lmaz derinlikteki bir zindan\u0131n \u00fcst\u00fcne gayet normal bir k\u00f6y evi yap\u0131lm\u0131\u015f mesela, i\u00e7inden sar\u0131\u015f\u0131n ikiz k\u0131z \u00e7ocuklar\u0131 \u00e7\u0131k\u0131yor bizle e\u011flenmek \u00fczere. \u00c7ok mutluyum, Mardin\u2019de gitti\u011fimiz onca il\u00e7e ve k\u00f6y\u00fcn hi\u00e7birinde korkun\u00e7 sefalet i\u00e7inde \u00e7ocuklar g\u00f6rmedi\u011fim i\u00e7in. Evet, ya\u015fam ko\u015fullar\u0131 Do\u011fu Anadolu kadar parlak de\u011fil belki ama yine de, kendi ya\u011f\u0131yla da olsa insanlar\u0131n kavruldu\u011funu, yuvarlan\u0131p gitti\u011fini g\u00f6rmek sevindirici. \u00c7ocuklar i\u00e7in en \u00e7ok.<\/p>\n

Yan\u0131mda \u00e7ocuklar i\u00e7in kitaplar getirmi\u015ftim, Dara\u2019da ko\u015farak bize eklenen \u00e7ocuklarla konu\u015farak onlara veriyorum birer birer, kitap okuman\u0131n harika bir \u015fey oldu\u011funu, okuyunca de\u011fi\u015f toku\u015f yapmalar\u0131n\u0131 s\u00f6yleyerek. Hatice, \u0130rem, Mehmet Nur, Bahar. Az sonra yenileri eklenince birine, sana vermi\u015f miydim diye uzat\u0131yorum bir kitap: \u201cBen ald\u0131m abla, ona ver,\u201d diye ba\u015fka bir \u00e7ocu\u011fu i\u015faret ediyor k\u0131z, kalbimi kazan\u0131yor; \u201cVer, ver, daha ver,\u201d zihniyetinde olmamas\u0131 ne g\u00fczel. Ben amat\u00f6r bir gezgin olarak buna bu kadar dikkat ederken, grubumuzdaki profesyonel rehberlerden bir\u00e7o\u011funun \u00e7ocuklara bozuk paralar vermesine ne desem, ne d\u00fc\u015f\u00fcnsem bilemiyorum…<\/p>\n

Okul durumunu soruyorum \u00e7ocuklara, ufak bir k\u00f6y buras\u0131, herhalde birle\u015fik e\u011fitim veren ufak bir ilkokul vard\u0131r diye d\u00fc\u015f\u00fcnerek: Yo, gayet normal bir 8 y\u0131ll\u0131k ilk\u00f6\u011fretim okulu oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyorlar. \u015ea\u015f\u0131r\u0131yorum, bizim 100 hane k\u00f6y\u00fcm\u00fczle k\u0131yaslayarak. Sonra uyan\u0131yorum duruma ve soruyorum, ka\u00e7 karde\u015fsiniz? 8, 9, 10! Uydu yay\u0131nlar\u0131, Cola Zero\u2019lar ula\u015fana kadar aile planlamas\u0131 kavram\u0131 ula\u015fsaym\u0131\u015f ya buralara kadar… 100 hane k\u00f6yde al sana 1000 \u00e7ocuk, okul da olur, \u00fcniversite de! Ama hi\u00e7 olmazsa etraf\u0131m\u0131zda gezen k\u0131zlar\u0131n say\u0131s\u0131 en az o\u011flanlar kadar, hepsi okula gidiyor, okuma biliyor, sokaklarda gezip yabanc\u0131larla konu\u015fabiliyor, buna da \u015f\u00fck\u00fcr.<\/p>\n

Nusaybin, T\u00fcrkiye\u2019nin en u\u00e7 tren istasyonu, her \u015fey K\u00fcrt\u00e7e art\u0131k: Duvarda bir yaz\u0131, \u201cKara \u00e7ocuq, zalim \u00e7ocuq\u201d. D\u00fcnyan\u0131n ilk okulu, yat\u0131l\u0131 1000 \u00f6\u011frenci kapasiteli Nusaybin okulu bilindi\u011finin aksine Harran okulundan evvel buradaym\u0131\u015f. \u015eimdi tellerin arkas\u0131nda, may\u0131nlar aras\u0131nda kap\u0131s\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor: medeniyetin be\u015fi\u011fi. \u0130nsanlar y\u00fcr\u00fcyerek Suriye\u2019ye ge\u00e7iyor ellerinde torbalar; arabalar\u0131nda paketlerle oradan d\u00f6n\u00fcyor. Eskinin Ka\u00e7ak\u00e7\u0131lar \u00c7ar\u015f\u0131s\u0131 \u015fimdi \u00c7in ve Hint i\u015fleriyle dolu; her yer kuyumcu, tak\u0131c\u0131, g\u00fcm\u00fc\u015f\u00e7\u00fc; 150 TL\u2019ye iphone satan da var, isteyene! Bir k\u0131z \u00e7ocu\u011fu yan\u0131m\u0131zdan ge\u00e7erken \u015fa\u015fk\u0131n \u015fa\u015fk\u0131n baca\u011f\u0131ma bak\u0131yor, kafay\u0131 e\u011fip bakt\u0131\u011f\u0131mda anl\u0131yorum derdini: \u00dcst\u00fcmdeki kot pantalonun \u201cmoda\u201d y\u0131rt\u0131\u011f\u0131na bak\u0131yor. K\u0131z hakl\u0131, buralarda gezecek paras\u0131 olan bir turistin pantalonu neden y\u0131rt\u0131k ki?<\/p>\n

Ve gezmekle, anlatmakla bitmeyecek Mardin\u2019den birka\u00e7 not daha:<\/p>\n