{"id":278,"date":"2016-03-02T13:15:53","date_gmt":"2016-03-02T11:15:53","guid":{"rendered":"http:\/\/www.candanturhan.com\/?p=278"},"modified":"2016-03-02T13:15:53","modified_gmt":"2016-03-02T11:15:53","slug":"nerden-cikti-simdi-liberya","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.candanturhan.com\/index.php\/2016\/03\/02\/nerden-cikti-simdi-liberya\/","title":{"rendered":"Nerden \u00e7\u0131kt\u0131 \u015fimdi:\u00a0Liberya?!"},"content":{"rendered":"

Evet, evet \u00fclkelerden Liberya. Utanmay\u0131n, a\u00e7\u0131n haritay\u0131 bak\u0131n, ben de bakt\u0131m ba\u015fta. Ya da Hakan G\u00fcnday\u2019\u0131n vah\u015fi maceralar anlatan roman\u0131 Kinyas ve Kayra<\/i>\u2019y\u0131 hat\u0131rlay\u0131n. K\u0131tas\u0131n\u0131 tahmin edersiniz herhalde, Afrika. Hangi taraf\u0131nda oldu\u011funu haritadan bulun: bat\u0131. Sierra Leone, Gine ve Fildi\u015fi Sahilleri\u2019nin aras\u0131nda. Pek egzotik, de\u011fil mi?.. De\u011fil!<\/b><\/p><\/blockquote>\n

G\u00fcn 1 \u2013 Monrovia\u2019ya var\u0131\u015f:<\/b><\/p>\n

Yola \u00e7\u0131k\u0131yorum. Gidiyorum, Afrika\u2019ya. \u201cKorku var m\u0131, heyecan?\u201d diye soruyorlar; hepsi ge\u00e7ti, tatl\u0131 bir merak kald\u0131. Gidiyorum, kendimden uza\u011fa, bir s\u00fcreli\u011fine ba\u015fka biri olmaya. Bu seyahat i\u00e7in se\u00e7ti\u011fim kitap, Coelho\u2019nun Zahir<\/i>\u2019i, ne tesad\u00fcf, Kavafis\u2019in muhte\u015fem \u015fiiri Ithaca<\/i> ile ba\u015fl\u0131yor: As you set out for Ithaca \/ hope the voyage is a long one \/ full of adventure, full of discovery… <\/i>(\u0130thaka’ya do\u011fru yola \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n zaman \/ dile ki uzun s\u00fcrs\u00fcn yolculu\u011fun \/ ser\u00fcvenlerle, ke\u015fiflerle dolu olsun…)<\/p>\n

\u00c7ocuklu\u011fundan beri tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m Batuhan, bir s\u00fcreli\u011fine Liberya\u2019da \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Ben de bu s\u0131ralar s\u0131ra d\u0131\u015f\u0131 bir seyahat yapmak istiyorum. B\u00f6ylece Batuhan\u2019a yaz\u0131yorum, \u201cSevgili Batuhan, bir manin yoksa ziyaretine gelece\u011fim!\u201d Batuhan seviniyor, \u015fa\u015f\u0131r\u0131yor, inanm\u0131yor ama ne desin, \u201c<\/b>gel\u201d<\/b> diyor. Haftalar s\u00fcren hummal\u0131 bir \u00e7al\u0131\u015fma sonucu (u\u00e7ak biletleri, vizeler, a\u015f\u0131lar ve sa\u011fl\u0131k karneleri, aktarma \u00fclkeleri i\u00e7in oteller, \u00fclke ara\u015ft\u0131rmalar\u0131) kendimi Afrika istikametindeki bir u\u00e7akta buldu\u011fumda ancak inan\u0131yorum zaten ben de.<\/p>\n

\u0130lk durak Nijerya\u2019n\u0131n ba\u015fkenti Lagos. Bir bu\u00e7uk g\u00fcn ne kadar k\u00f6t\u00fc ge\u00e7ebilir, onu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn, sonra onla \u00e7arp\u0131n, i\u015fte \u00f6yle bir zaman ge\u00e7irdikten sonra Lagos\u2019tan Liberya\u2019n\u0131n ba\u015fkenti Monrovia\u2019ya giden u\u00e7a\u011fa nihayet duhul oluyorum. Afrika\u2019da her \u015fey beni ge\u00e7mi\u015fe g\u00f6t\u00fcr\u00fcyor, hayal meyal hat\u0131rlad\u0131\u011f\u0131m 70\u2019lere, daha canl\u0131 kalm\u0131\u015f 80\u2019lere. \u00c7ocuklu\u011fumdaki u\u00e7ak yolculuklar\u0131 bundan farkl\u0131 m\u0131yd\u0131? \u0130nsanlar\u0131n kokular\u0131, t\u0131k\u0131\u015f t\u0131k\u0131\u015f eski u\u00e7aklar, a\u011flayan bebekler, u\u00e7a\u011f\u0131n \u00f6n\u00fcne \u00e7a\u011fr\u0131lan yolcular, yerlerini bulamayan, torbalar\u0131n\u0131 s\u0131\u011fd\u0131ramayanlar. Allah bilir indi\u011fimizde alk\u0131\u015flarlar, diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrken biraz abartm\u0131\u015ft\u0131m \u2013 ya da \u00f6yle sanm\u0131\u015f\u0131m: Monrovia\u2019ya alk\u0131\u015flarla iniyoruz!<\/p>\n

\u201cManyak yahu, hak\u2019katen geldi!\u201d, dedi B beni g\u00f6r\u00fcnce. O dakikalarda ben de t\u0131pat\u0131p o hisleri payla\u015f\u0131yordum zaten. Havaalan\u0131ndan \u015fehre, Firestone lastiklerinin kau\u00e7uk ormanlar\u0131, kavanozlarda yak\u0131t satan tuhaf benzinciler, beyaz UN ara\u00e7lar\u0131, misyonlar, barakalar, derme \u00e7atma kiliseler aras\u0131ndan uzayan yolu laflaya laflaya gidiyoruz.<\/p>\n

B yollar\u0131n bozuklu\u011fundan bahsediyor, yok can\u0131m diyorum, g\u00fcl gibi yollar i\u015fte. \u015eehre var\u0131nca anl\u0131yorum: Bir zamanlar asfalt olan yollar \u015fimdi deliklerden olu\u015fuyor, en fazla ikinci viteste gidilebiliyor. Buran\u0131n bir \u015fehir, hele de ba\u015fkent oldu\u011funa inanmak kolay de\u011fil. Etrafta (hadi g\u00fczelden vazge\u00e7tim) tam, yeni, sa\u011flam bir bina g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. G\u00fcler y\u00fczl\u00fc, keyifli, \u00e7evresiyle ilgili insan da pek yok. Liberya, \u00fclkeyi parampar\u00e7a eden 15 y\u0131ll\u0131k bir i\u00e7 sava\u015ftan 4 sene \u00f6nce \u00e7\u0131km\u0131\u015f, \u015fimdiyse uluslararas\u0131 yard\u0131m kurulu\u015flar\u0131n\u0131n destekleriyle kendini yeniden yaratmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Ama bu kolay i\u015f de\u011fil: k\u0131tl\u0131k yoksa da m\u00fcthi\u015f bir yoksulluk, derin bir cehalet, bunlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra ulusal kimlik bilincinin yoklu\u011fu, tembellik, umutsuzluk…<\/p>\n

B\u2019nin evi UN b\u00f6lgesinde, Liberya dilinde \u201ccompound<\/i>\u201d denilen g\u00fcvenlikli bir apartmanda. Bildi\u011fimiz apartmanlara benziyor, kap\u0131da hep bir g\u00fcvenlik g\u00f6revlisi olmas\u0131, asans\u00f6r olmamas\u0131, her yerin jenerat\u00f6r sesiyle \u00e7\u0131nlamas\u0131 ve hemen yan\u0131 ba\u015f\u0131nda teneke barakalardan olu\u015fan bir ya\u015fam birimi bulunmas\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda. Monrovia\u2019da elektrik ve su \u015febekesi yok, binalar jenerat\u00f6rlerle, depolar ve pompalarla kendi ba\u015flar\u0131n\u0131n \u00e7aresine bak\u0131yorlar. Ak\u015fam yeme\u011fe okyanus sahilinde, kumlar\u0131n \u00fcst\u00fcnde bir lokantaya gidiyoruz. Burada B\u2019nin iki arkada\u015f\u0131yla ve benim birka\u00e7 saat evvel havaalan\u0131nda tan\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m bir adamla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131yoruz: Monrovia\u2019n\u0131n b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve gidilecek ka\u00e7 yer oldu\u011funu bundan hesaplay\u0131n! Sonra da \u015eemso\u2019nun evine gidiyoruz.<\/p>\n

Bosnal\u0131 \u015eemso\u2019da wine and cheese<\/i> ak\u015fam\u0131. K\u0131z arkada\u015f\u0131 Amerikal\u0131 Sarah, di\u011fer bir Bosnal\u0131 Rifko, Arjantinli Julia, Amerikal\u0131 Theresa yine bir compound<\/i> i\u00e7indeki evde, klimal\u0131 bir odada oturmu\u015f, g\u00fczel peynirler, prosciutto<\/i>lar yiyerek, i\u00e7kiler i\u00e7erek haftan\u0131n gerginli\u011fini atmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar. G\u00fcnlerden cuma ne de olsa. Yolun ve Lagos\u2019un yorgunlu\u011funa ra\u011fmen a\u011fz\u0131m hayretten bir kar\u0131\u015f a\u00e7\u0131k sohbeti dinliyorum. Konu\u015fulanlardan akl\u0131mda kalanlar: Evinde misafir oldu\u011fu arkada\u015f\u0131n\u0131 giderken yanl\u0131\u015fl\u0131kla ezen tan\u0131d\u0131klar\u0131, arabas\u0131yla denize u\u00e7up zor kurtulan i\u015f arkada\u015flar\u0131, Julia\u2019n\u0131n iki kere s\u0131tma olmas\u0131, kazayla bir \u00e7ocu\u011fun baca\u011f\u0131n\u0131n k\u0131r\u0131lmas\u0131na yol a\u00e7an ve kendisine sald\u0131ranlara ra\u011fmen \u00e7ocu\u011fu hastaneye g\u00f6t\u00fcrmeyi ba\u015faran Rifko, Liberyal\u0131lar\u2019\u0131n bir bebe\u011fin k\u0131r\u0131k baca\u011f\u0131na al\u00e7\u0131y\u0131 \u00e7\u0131kart\u0131p masaj yapmas\u0131, iki ay hasta gezip Monrovia\u2019da bir t\u00fcrl\u00fc te\u015fhis konulamay\u0131nca tedavi i\u00e7in Amerika\u2019ya gitmek zorunda kalan Theresa… Her birine hayran oluyorum, hi\u00e7birine inanam\u0131yorum: Nas\u0131l d\u00fcnyan\u0131n en normal \u015feyleri gibi bunlar\u0131 ya\u015f\u0131yor, b\u00f6yle sakin anlat\u0131yorlar? Ne kadar da gen\u00e7ler! Bu g\u00fcc\u00fc nerden buluyorlar?<\/p>\n

\"IMGP0548\"<\/p>\n

G\u00fcn 2:<\/b><\/p>\n

Monrovia\u2019da ilk sabah\u0131m. Bug\u00fcn cumartesi, yani B i\u015fe gitmiyor, gezme planlar\u0131m\u0131z var. Benim i\u00e7in dolar bozduruyoruz: D\u00f6viz b\u00fcrolar\u0131, sokakta deste deste paralar\u0131n dizildi\u011fi piyango tezgah\u0131 gibi \u015feylerin ba\u015f\u0131nda oturan adamlar. Aman Tanr\u0131m, paralar nas\u0131l fena kokuyor! Zaten sokak, yani pazar al\u0131\u015fveri\u015fi d\u0131\u015f\u0131nda her yerde Amerikan dolar\u0131 kullan\u0131l\u0131yor, marketler, lokantalar, benzincilerde fiyatlar hep dolar \u00fczerinden, o y\u00fczden \u00e7ok az para bozdurmak yeterli.<\/p>\n

Y\u00fcr\u00fcyerek Water Street\u2019deki sokak pazar\u0131na gidiyoruz. Pazar\u0131 anlatmaya kelimelerim kifayet eder mi, bilmiyorum. Ufac\u0131k tezgahlarda \u2013 pardon, tezgah dedi\u011fim \u015feyler bildi\u011fimiz el arabalar\u0131- ufac\u0131k paketler veya \u00f6bekler yap\u0131lm\u0131\u015f halde sat\u0131l\u0131yor her \u015fey. Bizim bildi\u011fimiz pazar her \u015feyin bol bol sat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yerdir, de\u011fil mi? Yok, bol diye bir \u015fey yok. Domates az, patates az, hele ye\u015fillik, maydanoz, taze so\u011fan(\u0131ms\u0131 \u015fey) pek az. \u015eansa kabak veya patl\u0131can veya bamya olabiliyor, yine birer avu\u00e7 kadar. Bolca bulunan tek \u015fey, pislik. Et sat\u0131lan soka\u011fa, yani aral\u0131\u011fa giriyoruz: Hava tropik s\u0131cakl\u0131kta, \u00f6\u011fleden sonra sular\u0131, ve etler tezgahlar\u0131n, gazetelerin, yere konmu\u015f tepsilerin \u00fcst\u00fcnde \u00f6yle koku\u015farak duruyor: tavuk par\u00e7alar\u0131, ke\u00e7i kafalar\u0131, dana etleri, cart pembe domuz ayaklar\u0131 sineklerle, kokularla dizili. \u0130nsanlar\u0131n bunlar\u0131 ald\u0131klar\u0131na, yediklerine ve h\u00e2l\u00e2 ya\u015fad\u0131klar\u0131na inanam\u0131yorum.<\/p>\n

Pazar\u0131n insan\u0131 afallatan felaketinden kurtulup yeme\u011fe gidiyoruz: Monrovia\u2019daki geni\u015f L\u00fcbnan camias\u0131n\u0131n \u00fcyelerinden Cemal\u2019in Jamal\u2019s Pizzeria<\/i>\u2019s\u0131na. Yemekten \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda Christina\u2019n\u0131n arabas\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda yerli gen\u00e7ler topla\u015fm\u0131\u015f. Christina bembeyaz, sapsar\u0131\u015f\u0131n, tombul, 26 ya\u015f\u0131nda bir Finlandiyal\u0131 k\u0131z. Burda D\u00fcnya Bankas\u0131\u2019nda \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Tesad\u00fcfen ba\u015fvurmu\u015f, uluslararas\u0131 tecr\u00fcbe olsun diye de Liberya\u2019y\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmeden kabul edip,<\/b> gelmi\u015f. D\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcn\u00fcn d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcnden daha sa\u011flam bir k\u0131z: Gen\u00e7ler arabas\u0131n\u0131n jant kapaklar\u0131n\u0131 \u00e7\u0131kart\u0131p sonra \u201cba\u015fkas\u0131 \u00e7al\u0131yordu da biz kurtard\u0131k\u201d aya\u011f\u0131na para isteseler benim tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m kad\u0131nlar\u0131n \u00e7o\u011fu ne yapaca\u011f\u0131n\u0131 \u015fa\u015f\u0131r\u0131r, g\u00f6zya\u015flar\u0131na bo\u011fulurdu. Christina ise pek de senaryoya y\u00fcz vermeden birka\u00e7 kuru\u015f verdi gen\u00e7lere, sakince yoluna gitti. Liberya usul\u00fc…<\/p>\n

Ak\u015fam program\u0131m\u0131z Bamboo Bar<\/i>\u2019da yemek, ard\u0131ndan New Jack<\/i>\u2019te parti. Monrovia\u2019n\u0131n ana caddesi olan Broad Street\u2019te bir otelin teras kat\u0131ndaki Bamboo Bar<\/i> \u00e7ok methediliyor konu\u015ftu\u011fumuz expat<\/i> toplumu taraf\u0131ndan. Restoran renk renk beyazlarla dolu, yani her yerden yabanc\u0131lar. Hepsi bu vasat lokantadan son derece memnun g\u00f6z\u00fck\u00fcyor. Yemekten sonra gitti\u011fimiz New Jack<\/i> de ayn\u0131 manzaray\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor: Sadece beyazlar, birka\u00e7 tane de bir yabanc\u0131y\u0131 kendime a\u015f\u0131k eder miyim ya da biraz para kazan\u0131r m\u0131y\u0131m diye umut besleyen s\u00fcsl\u00fc Liberyal\u0131 k\u0131z. Bir s\u00fcr\u00fc yabanc\u0131 t\u0131kl\u0131m t\u0131kl\u0131m barda haftan\u0131n stresini at\u0131yor. Herhalde bunu fazlas\u0131yla hak etmi\u015flerdir! Ne de olsa kendileriyle benzer ge\u00e7mi\u015flere sahip arkada\u015flar\u0131 m\u00fcreffeh \u00fclkelerinde g\u00fcvenlik ve serinlik i\u00e7inde \u015f\u0131k \u015f\u0131k giyinip, bol bol paralar kazan\u0131rken onlar burda kelle koltukta, i\u011fneyle kuyu kazmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar. Herkes h\u0131zla Heineken<\/i>\u2019lar\u0131 deviriyor, \u00e7\u0131lg\u0131nca dans ediyor, g\u00fcr\u00fclt\u00fcye kulak asmadan g\u00fclerek sohbet ediyor. Zamanlar\u0131 k\u0131s\u0131tl\u0131. \u015eimdi \u015farj olacaklar ki bir hafta daha sefilli\u011fe dayanabilsinler.<\/p>\n

G\u00fcn 3:<\/b><\/p>\n

Pazar sabahlar\u0131 Martha ile Thabit\u2019in evinde \u00e7ok g\u00fczel olurmu\u015f, o y\u00fczden kendimizi brunch<\/i>\u2019a davet ettirdik. Evleri havuzlu bir compound<\/i>\u2019da, mayolar\u0131m\u0131z\u0131 giyip brunch meyvelerimizi de alarak, binlerce ba\u015f harfi farkl\u0131 dizili\u015flerde g\u00f6z\u00fcm\u00fcze sokan y\u00fczlerce tabela aras\u0131ndan ge\u00e7erek gidiyoruz. Liberya ba\u015f harflerden olu\u015fuyor, yani ba\u015f harflerle temsil edilen sivil toplum \u00f6rg\u00fctleri, kurum ve kurulu\u015flardan, program ve projelerden: UNMIL, PFMU, OSI, UNAID, WHO, OSIWA, STC, IRI, UNHCR, ODI, CCF, MOU, LTTP, UNDP, IRC, MOE… Konu\u015fmalarda da bu b\u00f6yle, \u015fehirde gezerken de. Binalar\u0131n \u00e7o\u011fu bu kurumlardan birinin projesi: okullar, e\u011fitim programlar\u0131, hukuki projeler, bar\u0131nak giri\u015fimleri, m\u00fclteci yerle\u015fimleri, kurslar… <\/b>Monrovia\u2019dan sivil toplum \u00f6rg\u00fctlerini \u00e7\u0131karsak geriye b\u00fcy\u00fck, sefil, da\u011f\u0131n\u0131k bir<\/b> varo\u015ftan ba\u015fka bir \u015fey kalmaz.<\/p>\n

D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum, buras\u0131 \u00fclke mi \u015fimdi? Bir \u00fclkeyi olu\u015fturan unsurlara sahip mi Liberya? Dili hesapta \u0130ngilizce, ama hemen b\u00fct\u00fcn yerliler ba\u015fka bir dil konu\u015fuyor, \u0130ngilizce konu\u015fanlar\u0131 da \u00e7ok de\u011fi\u015fik aksanlar\u0131ndan biz anlayam\u0131yoruz zaten. Askeri yok, Birle\u015fmi\u015f Milletler askerleri var. Polisi yok, BM polislik yap\u0131yor. Vatanda\u015f\u0131n g\u00fcvenli\u011fi yine de pek yok. Paras\u0131 bir tek sokakta ge\u00e7iyor. Elektrik, su, telefon \u015febekesi vb. hizmetler sa\u011flam\u0131yor vatanda\u015flar\u0131na. \u0130\u015fyerleri, bakanlar, havaalan\u0131 g\u00f6revlileri, herkes her i\u015fi cep telefonuyla hallediyor! Vergi toplayam\u0131yor, nerden, neyden, nas\u0131l toplas\u0131n… Adres, ula\u015f\u0131m, ileti\u015fim olanaklar\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131ndan posta hizmeti yok. Yok da yok. Liberya\u2019n\u0131n i\u015fi zor, nas\u0131l pes etmiyor bilmiyorum…<\/p>\n

G\u00fcn 4:<\/b><\/p>\n

Sokaklar\u0131 g\u00f6zlemlemeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum her f\u0131rsatta, Monrovia\u2019dan sokak manzaralar\u0131 elde etmeye: Evler gibi d\u00fckkanlar da \u00e7o\u011funlukla barakac\u0131klardan olu\u015fuyor, bunlar aras\u0131nda bol bol erkek berberleri ve kad\u0131n g\u00fczellik salonlar\u0131, bir de \u201cart&craft center<\/i>\u201dlar var. Kiliseler daha irice barakalar, sadece tabelalar\u0131ndan kilise olduklar\u0131 anla\u015f\u0131labiliyor. Bir de \u201cbusiness center<\/i>\u201dlar var ki \u00f6zellikle isimleri muhte\u015fem! \u0130sim bulmak epey yarat\u0131c\u0131 bir faaliyet anla\u015f\u0131lan buralarda, baz\u0131 \u00f6rnekler \u015f\u00f6yle: Just in case business center \/ God will provide business center \/ Divine progress business center \/ Feed our lambs public school \/ The Storm is over bar \/ Search for common ground talking drum studio \/ Something for everyone gift shop<\/i>. Ben sokaklar\u0131 incelerken ya\u015fl\u0131, a\u011fz\u0131 di\u015fsiz bir teyze, m\u00fczik duyunca kafas\u0131nda kurutulmu\u015f bal\u0131k tepsisiyle dans edip oynamaya ba\u015fl\u0131yor g\u00fclerek. Bunun buralarda g\u00f6r\u00fcp g\u00f6rece\u011fim nadir keyifli insan manzaralar\u0131ndan biri olaca\u011f\u0131n\u0131 hen\u00fcz bilmiyorum…<\/p>\n

Yan\u0131ba\u015f\u0131m\u0131zdaki yerle\u015fim biriminde aileler ya\u015f\u0131yor. Her g\u00fcn tepeden, d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc kattaki dairemizin teras\u0131ndan onlar\u0131 izliyorum. U \u015feklinde dizilmi\u015f, teneke, naylon, ta\u015f, sac vb malzemelerden \u201cin\u015fa edilmi\u015f\u201d barakalar. Ortalar\u0131ndaki alan her g\u00fcn \u00e7ama\u015f\u0131r y\u0131kama, asma ya da serme, yemek pi\u015firme, bula\u015f\u0131k y\u0131kama gibi ev faaliyetlerine sahne oluyor. Bir s\u00fcre foto\u011fraf \u00e7ekiyorum, \u00e7ocuklar\u0131, \u00e7ama\u015f\u0131r y\u0131kayanlar\u0131, sa\u00e7 \u00f6renleri, topra\u011f\u0131 s\u00fcp\u00fcrenleri… Foto\u011fraf \u00e7ekti\u011fimi fark ettiklerinde k\u0131z\u0131yorlar, \u00e7ekmemem i\u00e7in i\u015faretler yap\u0131yorlar. Afrika gibi yerlerde iyi foto\u011fraf \u00e7ekmenin ne kadar me\u015fakkatli bir i\u015f oldu\u011funu kavr\u0131yorum, her an biri makinan\u0131z\u0131 k\u0131rabilir veya sizi tehdit edebilir.<\/p>\n

Her boydan \u00e7ocuk oynuyor, \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor, kavga ediyor, su ta\u015f\u0131yor, bir g\u00fcn, bir g\u00fcn daha b\u00f6yle ya\u015f\u0131yorlar, toprakla tenekelerin aras\u0131nda. Merak ediyorum, peki ya hayalleri var m\u0131? Okumak, g\u00fc\u00e7l\u00fc bir insan olmak, daha iyi bir yerde ya\u015famak, \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 tatile g\u00f6t\u00fcrmek… Bizi g\u00f6r\u00fcyorlar her g\u00fcn, temiz apartmanlarda, elektrikli hayat\u0131m\u0131z\u0131, arabalar\u0131m\u0131z\u0131, terastan etraf\u0131 seyretti\u011fimizi, bak\u0131\u015flar\u0131nda bir \u00f6zenme bile yok oysa. Anl\u0131yorum ki hayal kurabilmek, isteyebilmek, bir hedefe ula\u015fmay\u0131 arzu etmek, bunlar dahi bir geli\u015fim seviyesi. Bu insanlar hi\u00e7-bir-\u015fey istemiyorlar! Peki onlar\u0131 k\u00f6peklerden, ke\u00e7ilerden, ku\u015flardan ay\u0131ran \u015fey ne o halde? \u0130nsan\u0131 insan yapan temel nitelik, gelece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcnebilme, gelece\u011fin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul etme ve ona g\u00f6re davranabilme de\u011fil mi?<\/p>\n

G\u00fcn 5:<\/b><\/p>\n

Bu sabah bir \u015fof\u00f6r ayarlan\u0131yor ve bir nevi rehberlik yapan Henry ile Monrovia gezmesine \u00e7\u0131k\u0131yorum. \u00d6nce Broad Street \u00fczerinde National Museum<\/i> denilen yere gidiyoruz: Bir apartman dairesi kadar ya var, ya yok. Tamam i\u00e7 sava\u015f varm\u0131\u015f ama insaf karde\u015fim, bu kadarc\u0131k \u015fey mi kal\u0131r t\u00fcm \u00fclkeden? G\u00f6rd\u00fcklerimiz de en ufak bir fevkaladeli\u011fi olmayan tahta masklar, kaseler falan. Yaz\u0131k. Harabe haline gelmi\u015f olan zaman\u0131n iktidar partisinin devasa binas\u0131 ya\u011fmalanm\u0131\u015f, hurdaya d\u00f6nm\u00fc\u015f, \u015fimdi deri taklidi koltuk sat\u0131c\u0131lar\u0131na ev sahipli\u011fi yap\u0131yor. Masonic Temple<\/i> terk edilmi\u015f ama yine de ihti\u015faml\u0131 g\u00fcnler g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc belli.<\/p>\n

Ve sonra Ducor Hotel! Bildi\u011fimiz Intercontinental zincirinin otellerindenmi\u015f Ducor, \u015fehrin tepesinde tropik a\u011fa\u00e7lar aras\u0131nda, d\u00f6rt yandan denize bakan harika bir konumda, l\u00fcks bir otel. Sava\u015f s\u0131ras\u0131nda \u00e7ok h\u0131rpalanm\u0131\u015f, \u00f6ncesinde mi, s\u0131ras\u0131nda m\u0131 bilmiyorum kapanm\u0131\u015f. Sava\u015f bitince de on bin kadar Liberyal\u0131 (geri gelen m\u00fclteciler, evsiz kalanlar, k\u0131rsaldan gelenler vb) buraya yerle\u015fmi\u015f, sekiz katl\u0131 bu otele. \u015eu anda kap\u0131 ve \u00e7er\u00e7eveleri s\u00f6k\u00fclm\u00fc\u015f, mermerlerinin aras\u0131n\u0131 otlar b\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015f, ya\u011fmur sular\u0131n\u0131n kaplad\u0131\u011f\u0131 salonda birka\u00e7 sene \u00f6ncesine kadar Monrovia\u2019n\u0131n ileri gelenlerinin smokinler ve topuklu pabu\u00e7larla dans etti\u011fine inanmak zor. Akl\u0131ma Edip Cansever\u2019in Oteller Kenti d\u00fc\u015f\u00fcyor, o terk edilmi\u015f tenis kortu ve havada as\u0131l\u0131 kalm\u0131\u015f tenis topu… Ducor Intercontinental, \u00e7ok etkileyici.<\/p>\n

Gezecek ba\u015fka bir yer yok Monrovia\u2019da, Henry ile yemek yedikten sonra ayr\u0131l\u0131yoruz. UN Drive \u00fczerindeki baraka \/ d\u00fckk\u00e2nlar\u0131n etraf\u0131nda gezip, pazarl\u0131ktan s\u0131k\u0131lana kadar al\u0131\u015fveri\u015f yap\u0131yorum. \u00c7ok bay\u0131ld\u0131\u011f\u0131m pek bir \u015fey yok ama ald\u0131\u011f\u0131m birka\u00e7 par\u00e7a kuma\u015f ho\u015f; evde Londra\u2019dan birka\u00e7 g\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne gelen Aleesha\u2019ya sergiliyorum. B\u2019nin i\u015f arkada\u015f\u0131 Aleesha bir e\u011fitim uzman\u0131 imi\u015f, New Yorklu, benim ya\u015flarda, zenci, iri yar\u0131 bir kad\u0131n. (Zenci demeye bug\u00fcnlerde m\u00fcsaade var m\u0131?) Bu i\u015f sebebiyle yak\u0131n ge\u00e7mi\u015fte Londra\u2019ya ta\u015f\u0131nm\u0131\u015f, daha \u00f6nceyse iki\u015fer y\u0131l Kenya\u2019da ve Tanzanya\u2019da ya\u015fam\u0131\u015f, hatta Thabit ile Swahili dilinde konu\u015fuyorlar. Laf laf\u0131 a\u00e7\u0131yor, Aleesha ile insanlar\u0131n ne inan\u0131lmaz \u015feyler ya\u015fad\u0131klar\u0131ndan konu\u015fuyoruz… B\u2019nin de bir par\u00e7as\u0131 oldu\u011fu OSIWA\u2019n\u0131n \u015fof\u00f6r\u00fc Sidney bir ara, radyoda \u00e7alan bir \u015fark\u0131dan i\u00e7lenmi\u015f de anlatm\u0131\u015f: \u0130\u00e7 sava\u015fta bir g\u00fcn evinden esir al\u0131nm\u0131\u015f, ondan \u00f6nceki 25 ki\u015fiyi vurmu\u015flar, tam s\u0131ra ona geldi\u011finde aralar\u0131nda daha \u00f6nce iyilik etti\u011fi birisi Sidney\u2019i tan\u0131m\u0131\u015f, \u00f6nce infaza mola vermi\u015fler, sonra ka\u00e7mas\u0131na f\u0131rsat yaratm\u0131\u015f. Sidney ka\u00e7m\u0131\u015f ama o arada onun \u2013do\u011fal olarak\u2013 \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f oldu\u011funa inanan ailesi evlerinden \u00e7\u0131k\u0131p yollara d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f. \u0130ki ay kadar y\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015fler g\u00fcvenli bir yere varmak i\u00e7in. Sidney\u2019in onlarla tekrar bulu\u015fmas\u0131 bir seneyi bulmu\u015f. \u015eark\u0131 bu i\u015fin hangi a\u015famas\u0131ndayd\u0131, bak\u0131n onu unuttum \u015fimdi, hat\u0131r\u0131n\u0131z i\u00e7in uydurmayay\u0131m ama bu k\u00f6t\u00fc zamanlardan birinde bu \u015fark\u0131y\u0131 duyuyormu\u015f hep, \u015fimdi de duydu\u011funda h\u00fcz\u00fcnlenirmi\u015f o g\u00fcnleri hat\u0131rlay\u0131p.<\/p>\n

G\u00fcn 6:<\/b><\/p>\n

Bug\u00fcn parti g\u00fcn\u00fc: B expat<\/i> camias\u0131ndan on be\u015f kadar ki\u015fiyi T\u00fcrk yeme\u011fine davet etti, bamyay\u0131, k\u00f6fteyi falan da kendisinin yapaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi ama kendisi \u00e7ok me\u015fgul! Dolay\u0131s\u0131yla Jackie ile ben sabahtan ba\u015flad\u0131k \u00e7al\u0131\u015fmaya. H<\/b>ayat\u0131mda bamya yemedim, \u015fimdi B\u2019nin tarifiyle zeytinya\u011fl\u0131 bamya yapmam gerek, i\u015fe bak\u0131n… Sabahtan Sidney ile Benson Street\u2019e gidip birka\u00e7 sokak sebzecimizi geziyoruz ve beklenmedik son dakika golleri at\u0131yoruz: Patl\u0131can buldum! B\u00f6ylece men\u00fcye domates soslu patl\u0131can k\u0131zartma eklendi. Zaten g\u00fcnlerdir buldu\u011fumuz yerlerden toplanan malzemeleri evde biriktirmekteydik: Maydanozlu k\u00f6fte, \u00e7oban salata, yo\u011furtlu kabak-havu\u00e7 kavurma, pirin\u00e7li yo\u011furt \u00e7orbas\u0131 ve irmik helvas\u0131 i\u00e7in gerekli malzemeler vard\u0131. Neticede malzememiz derme \u00e7atma da olsa d\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt yan\u0131ndan gelen misafirlerimiz T\u00fcrk yemeklerine bay\u0131ld\u0131 m\u0131, bay\u0131ld\u0131!<\/p>\n

Yar\u0131n yola \u00e7\u0131k\u0131yoruz, \u00fclkenin derinliklerine, Ganta\u2019ya do\u011fru: IRC\u2019den Lisa bizi bekliyor, ya\u011fmur ormanlar\u0131, Liberya k\u00f6yleri ve okullar\u0131 gibi… B\u2019nin de buralara ilk gidi\u015fi. \u015eof\u00f6rl\u00fc cipimizle be\u015f saat kadar yol gidece\u011fiz, Sidney bizi Ganta\u2019da b\u0131rak\u0131p Monrovia\u2019ya d\u00f6necek, biz de bir sonraki g\u00fcn Lisa ve onun \u015fof\u00f6rl\u00fc cipiyle birlikte \u015fehre d\u00f6nece\u011fiz. Bu \u015fof\u00f6rl\u00fc cip olaylar\u0131 hep g\u00fcvenlik nedeniyle; ciplerimizin de en az iki t\u00fcr telsizleri var. \u0130\u015fte Liberya \u015fehri b\u00f6yleydi, bakal\u0131m k\u0131rsal\u0131nda neler var?<\/p>\n

G\u00fcn 7:<\/b><\/p>\n

\"IMGP0620\"<\/p>\n

Monrovia\u2019dan \u00e7\u0131k\u0131p Ganta yolunda s\u0131rayla Congotown, Peasantville, Kakata, Totota, Batala, Gbarnga\u2019y\u0131 ge\u00e7iyoruz. Yollar, nas\u0131l desem, \u015faka gibi! Asfalt yolda gidiyoruz mesela, bir anda yolun d\u00f6rtte \u00fc\u00e7\u00fcn\u00fc kaplayan bir krater \u00e7\u0131kabiliyor \u00f6n\u00fcm\u00fcze. Ya da yolun devam\u0131 olan k\u00f6pr\u00fc a\u015fa\u011f\u0131da nehir sular\u0131na kar\u0131\u015fm\u0131\u015f halde bize bak\u0131yor, biz de dev cipimizle yandaki iki metrelik baypastan ge\u00e7meye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz. \u015eehirleraras\u0131 yollarda birinci ve ikinci vitesle gitti\u011finizi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn!<\/p>\n

Yolda yard\u0131m kurulu\u015flar\u0131n\u0131n bir kilometre \u00f6teden ay\u0131rt edilen klasik arabalar\u0131ndan bol bol var: b\u00fcy\u00fck, beyaz, d\u00f6rt \u00e7eker, bol telsiz antenli. Bir de yerli ara\u00e7lar: ya t\u0131kabasa dolu, yerlere yap\u0131\u015fm\u0131\u015f sar\u0131 taksi g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fl\u00fc dolmu\u015flar, ya da yine t\u0131kabasa dolu kamyon, kamyonetler. \u0130nsanlar kelimenin tam anlam\u0131yla sark\u0131yorlar ara\u00e7lardan ve bu; bahsetti\u011fim gibi sars\u0131c\u0131 bir \u015fehirleraras\u0131 yolda. Bir de ara\u00e7lar\u0131n \u00f6nlerinde ya da arkalar\u0131nda \u00e7o\u011fu dini anlaml\u0131 yaz\u0131lar var: \u201cOnly Jesus, father son, in God we trust, only God knows, Jesus never fail, God time is best<\/i>\u201d en pop\u00fclerlerinden. Bizim yaz\u0131lara benzeyenler de yok de\u011fil: \u201cno food for lazy man, city boy, no job no respect<\/i>\u201d.<\/p>\n

Ganta\u2019daki IRC mekan\u0131na vard\u0131\u011f\u0131m\u0131zda yorgun ama g\u00fclery\u00fczl\u00fc bir Lisa bizi kar\u015f\u0131l\u0131yor. 29 ya\u015f\u0131ndaki Lisa\u2019n\u0131n annesi Koreli, babas\u0131 Amerikal\u0131, evi North Carolina\u2019da. Liberya\u2019ya gelmeden \u00f6nce iki y\u0131l Kamerun\u2019da bir k\u00f6yde ya\u015fam\u0131\u015f, yine e\u011fitimle ilgili \u00e7al\u0131\u015fmalar yapm\u0131\u015f orda. Liberya\u2019n\u0131n ba\u015fkentini g\u00f6rd\u00fckten sonra Kamerun\u2019un bir k\u00f6y\u00fcn\u00fc tahayy\u00fcl etmek istemiyorum! \u0130lk olarak Kamerun\u2019dan evine d\u00f6nd\u00fcktan sonra bir daha Afrika laf\u0131n\u0131 duymak istemeyece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyormu\u015f Lisa ama bir s\u00fcre ge\u00e7ince Afrika, bizim deyimimizle, burnunda t\u00fctmeye ba\u015flam\u0131\u015f. Liberya\u2019ya gelince de ayn\u0131 a\u015fk-nefret ili\u015fkisi devam etmi\u015f. \u201cMaladie d\u2019Afrique<\/i>\u201d denirmi\u015f buna, Afrika\u2019ya bir gelen, bu k\u0131tay\u0131 bir g\u00f6ren bir daha gelmeden duramazm\u0131\u015f… Vallahi ben dahi bir daha gidecek olursam Bat\u0131 Afrika\u2019ya, bu hastal\u0131\u011fa inan\u0131n derim!<\/p>\n

Ak\u015fam yeme\u011fe k\u00f6y\u00fcn i\u00e7inden y\u00fcr\u00fcyerek gittik. Yerliler karanl\u0131kta rutin bir ak\u015fam ge\u00e7iriyorlard\u0131. Elektrikli b\u00f6lgelerde ak\u015famlar\u0131 defterlerini al\u0131p sokak lambalar\u0131n\u0131n alt\u0131nda \u00f6dev yapmaya \u00e7al\u0131\u015fan \u00e7ocuklar burda da tek t\u00fck ge\u00e7en ara\u00e7lar\u0131n farlar\u0131ndan faydalanmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Ganta\u2019n\u0131n tek lokantas\u0131nda olan her yemekten birer tabak istedik payla\u015fmak \u00fczere. Lisa yetersiz beslenmeden \u00f6len Afrikal\u0131 \u00e7ocuklar\u0131n \u015fi\u015f kar\u0131nlar\u0131n\u0131n sebebini anlatt\u0131 yemekte: \u201ccasava<\/i>\u201d! Patatesgillerden casava<\/i> buralarda \u00e7ok bol bulunan, besin de\u011feri olmayan ama tokluk hissi yaratan, g\u00f6bekleri \u015fi\u015firen bir sebze. Tad\u0131 tuzu da yok ayr\u0131ca, yan\u0131nda neyle yenirse onun tad\u0131n\u0131 al\u0131yor. Lisa al\u0131\u015fm\u0131\u015f art\u0131k, casava<\/i>y\u0131 afiyetle o yerken ben ac\u0131l\u0131 \u201cjollof rice<\/i>\u201d, biftekli sulu bir yemek ve sade pilavla karn\u0131m\u0131 doyurdum.<\/p>\n

G\u00fcn 8:<\/b><\/p>\n

Sabah erken Ganta\u2019dan \u00e7\u0131k\u0131yoruz, biraz daha kuzeydeki Sanniquellie\u2019ye gitmek \u00fczere. Ge\u00e7ti\u011fimiz yerlerde herkes bize el sallayarak selam veriyor, sadece beyaz olmam\u0131z hasebiyle. Yan\u0131ndan ge\u00e7erken ya\u015fl\u0131 bir kad\u0131n \u201cHello, give me money,<\/i>\u201d diyor, bir okul \u00e7ocu\u011fu, \u201cHello stupid<\/i>…\u201d Ya\u015fas\u0131n Amerikan yard\u0131m\u0131!<\/p>\n

Ak\u015fam Sanniquellie\u2019de bu ko\u015fullar\u0131 yuva edinmi\u015f yeni insanlarla tan\u0131\u015f\u0131yorum: Amerikal\u0131 Courtney ve Frans\u0131z Kanadal\u0131 Caroline, kabaca Sanniquellie expat<\/i> camias\u0131n\u0131 olu\u015fturanlar. Courtney IRC\u2019de \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor, avukat olan Caroline ise insan haklar\u0131 alan\u0131nda bir kurulu\u015fta. Eyaletlerden olu\u015fan \u00fclkede yarg\u0131c\u0131 avukat olan sadece iki eyalet varm\u0131\u015f \u2013 anlamad\u0131m, peki di\u011fer yarg\u0131\u00e7lar ne, diye soruyorum, hi\u00e7, \u00f6nemli birilerini tan\u0131yan s\u0131radan ki\u015filer sadece! \u0130\u015fe yarar insanlar sava\u015fta ya ka\u00e7m\u0131\u015f, ya \u00f6lm\u00fc\u015f, yenileri de yeti\u015fememi\u015f hen\u00fcz. \u0130nsanlar hen\u00fcz g\u00fcnl\u00fck yiyeceklerini, kafalar\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcne bir \u00e7at\u0131y\u0131 sa\u011flamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken insan haklar\u0131 alan\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fmak ne kadar imk\u00e2ns\u0131z geliyor, hen\u00fcz esas mesele hayatta kalmakken ve ba\u015fka hi\u00e7bir detay\u0131 hemen hi\u00e7 kimse \u00f6nemsemezken… Bu \u00e7\u0131t\u0131 p\u0131t\u0131, sevimli aksanl\u0131 k\u0131z nas\u0131l yap\u0131yor bu i\u015fi, akl\u0131m ermiyor!<\/p>\n

G\u00fcn 9:<\/b><\/p>\n

Tamam yokluk, zorluk falan ama en az\u0131ndan do\u011faday\u0131z… Sabah derin bir sis i\u00e7inde uyan\u0131yoruz, yava\u015f yava\u015f dev a\u011fa\u00e7lar sisin i\u00e7inden ba\u015flar\u0131n\u0131 uzat\u0131yor, zamanla g\u00fcne\u015f parl\u0131yor bulutlar\u0131n arkas\u0131ndan. Birka\u00e7 saat i\u00e7inde tabii yine t\u00fcm g\u00fcc\u00fcyle verecek s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00fcst\u00fcm\u00fcze, can\u0131m\u0131zdan bezdirecek ama…<\/p>\n

Yine yola \u00e7\u0131k\u0131yoruz. Yan\u0131ndan ge\u00e7ti\u011fimiz k\u00f6ylerde hayat hep birbirinin ayn\u0131: K\u00f6pekler, ke\u00e7iler, domuzlar, \u00e7ocuklar hep beraber yolun kenar\u0131nda serbest, yerlerde, toprakta oynuyorlar. \u0130nsanlar casava<\/i> eziyor, odun yakarak yemek pi\u015firiyor, \u00e7ama\u015f\u0131r y\u0131k\u0131yor, derede y\u0131kan\u0131yor, yer s\u00fcp\u00fcr\u00fcyor. Bir de k\u00f6m\u00fcr yapanlar var. Evler B\u2019nin organik ev dedi\u011fi tipte \u00e7o\u011funlukla: \u0130nce a\u011fa\u00e7 g\u00f6vdeleri yere dikilerek duvarlar\u0131n iskeletini olu\u015fturuyor, aralar\u0131 \u00e7amur, yaprak kar\u0131\u015f\u0131m\u0131 bir do\u011fal har\u00e7la doldurulup kurutuluyor. \u00dcst\u00fcne de yine uzun s\u0131r\u0131klardan \u00e7at\u0131 iskeleti yap\u0131larak aralar\u0131 bambularla, yapraklarla ve \u00fcst\u00fc bazen naylonla \u00f6rt\u00fcl\u00fcyor. Hava d\u00f6rt mevsim s\u0131cak oldu\u011fu i\u00e7in duvarlar sadece mahremiyet a\u00e7\u0131s\u0131ndan gerekli, esas tropik ya\u011f\u0131\u015flara kar\u015f\u0131 \u00e7at\u0131n\u0131n \u00e7ok sa\u011flam olmas\u0131 gerek. Ev dedi\u011fimiz de 3×3 metre gibi \u00f6l\u00e7\u00fclerde birer yatak odas\u0131 sadece, bazen de \u00f6n\u00fcnde \u00fcst\u00fc kapal\u0131 bir teras alan\u0131yla \u2013 mutfak, tuvalet-banyo, oturma alan\u0131 hep d\u0131\u015far\u0131s\u0131.<\/p>\n

Liberyal\u0131lar\u0131n giri\u015fimcili\u011fi, yol kenarlar\u0131nda solucan satmak! Solucan dediklerim \u00f6yle bal\u0131k yemi olan minik solucanlardan falan de\u011fil, mini sosis b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcndeler, ve zaten sosis niyetine yeniyorlarm\u0131\u015f. Bizim g\u00f6rd\u00fcklerimiz su i\u00e7inde, yani \u00f6l\u00fcyd\u00fc ama canl\u0131 sat\u0131ld\u0131klar\u0131 da oluyormu\u015f. Sohbet muhabbet, k\u00f6y ve ta\u015fra yollar\u0131ndan sonra Monrovia\u2019n\u0131n b\u00fcy\u00fck \u015fehir g\u00fczelliklerine(!) d\u00f6n\u00fcyoruz. Her \u015fey b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z gibi.<\/p>\n

G\u00fcn 10:<\/b><\/p>\n

Monrovia\u2019da arabayla gezerken yakalar\u0131nda pembe fiyonklar tak\u0131l\u0131 insanlar g\u00f6r\u00fcyoruz, neden oldu\u011funu \u00e7\u0131karam\u0131yoruz. Lisa pembe fiyonklu bir adama sorunca durum anla\u015f\u0131l\u0131yor: \u201c16 days of activism against gender violence<\/i>\u201d, yani cinsel su\u00e7lara kar\u015f\u0131 16 g\u00fcnl\u00fck bir uluslararas\u0131 faaliyet giri\u015fimi. Bu Lisa\u2019n\u0131n (ve herhalde uygar d\u00fcnyadan gelen t\u00fcm kad\u0131nlar\u0131n) en hassas konular\u0131ndan biri. Liberya\u2019da kad\u0131nlara kar\u015f\u0131 fiziksel ve cinsel \u015fiddet o kadar g\u00fcnl\u00fck, s\u0131radan bir \u015fey haline gelmi\u015f ki \u2013bunda az geli\u015fmi\u015fli\u011fi mi, i\u00e7 sava\u015f\u0131 m\u0131, e\u011fitimsizli\u011fi mi su\u00e7lamak l\u00e2z\u0131m, emin de\u011filim- kad\u0131nlar dahi bunu bir su\u00e7 olarak alg\u0131lam\u0131yor. Lisa gibileri de tabii \u00e7\u0131ld\u0131r\u0131yor bu duruma! \u00dclkenin her yerinde, en \u00e7ok da \u015fehir d\u0131\u015f\u0131nda, posterlerle, bilboardlarla, \u00e7e\u015fitli boylarda \u00e7izimlerle istekleri d\u0131\u015f\u0131nda seksin su\u00e7 oldu\u011funu anlatmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar Liberyal\u0131 kad\u0131nlara. \u201cNo sex for help<\/i>\u201d, yani yard\u0131m kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 seks yok, bu mealdeki sloganlar\u0131n en yayg\u0131nlar\u0131ndan biri.<\/p>\n

Liberya\u2019da son ak\u015fam\u0131m. D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum da, \u201cba\u015fka t\u00fcrl\u00fc bir \u015fey benim istedi\u011fim,\u201d s\u00f6zleri geliyor i\u00e7imden… Liberya hakk\u0131nda beni as\u0131l d\u00fc\u015f k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131na u\u011fratan \u015fey ruhsuzlu\u011fu, \u201cderinliksizli\u011fi\u201d oldu – s\u0131\u011fl\u0131k s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc kesmedi, bu s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc uydurdum. Bu topraklar\u0131n ruhu nerde? \u0130nsanlar bu topra\u011fa ait, birbirlerine ait hissetmiyor, gelenek, g\u00f6renek, \u00e2det yok ortal\u0131kta… Yemekleri son derece anlams\u0131z \u2013 tamam yoksullar ama mesela Hintliler\u2019<\/b>in, \u00c7inliler\u2019<\/b>in harika mutfaklar\u0131 var! Y\u0131lda sekiz ay ya\u011fmur alan bir \u00fclke nas\u0131l sebze, meyve fukaras\u0131 olabilir? Afrika hayat\u0131n\u0131n tek cazibesi do\u011fa olabilir, s\u0131n\u0131rlar \u00f6tesi bir koyu ye\u015fillik, deli ya\u011fmurlar, okyanusta k\u0131pk\u0131rm\u0131z\u0131 batan g\u00fcne\u015f, dev a\u011fa\u00e7lardaki maymunlar, y\u0131lanlar. Ama do\u011fayla da g\u00fcvenlik sebebiyle mesafeli kalmak gerekiyor hep: Tropik orman\u0131n i\u00e7inde gezemedikten, mehtapta okyanus k\u0131y\u0131s\u0131nda y\u00fcr\u00fcyemedikten sonra ne yapay\u0131m ben do\u011fay\u0131…<\/p>\n

G\u00fcn 11 \u2013 Monrovia\u2019dan ayr\u0131l\u0131\u015f:<\/b><\/p>\n

Gidiyorum, heyecanl\u0131y\u0131m. Liberya\u2019y\u0131 keyifle geride b\u0131rak\u0131yorum: stanno tutti bene! Ya da ben \u00f6yle san\u0131yorum. \u00c7ok saf\u0131m. Kader a\u011flar\u0131n\u0131 \u00e7oktan \u00f6rm\u00fc\u015f oysa. Havaalan\u0131na vaktinde var\u0131yorum, sonra… Sonras\u0131 uzun bir kabus gibi. \u00d6zeti \u015f\u00f6yle: Bir bu\u00e7uk saatlik u\u00e7u\u015fum i\u00e7in gitti\u011fim Monrovia havaalan\u0131nda bir saat r\u00f6tar, bir saat daha, pardon u\u00e7u\u015f iptal oldu, durun birka\u00e7 saat sonra kalkacak, vb. denerek tam 14 saat u\u00e7ak bekledim ve geceyi tek bir salon ve d\u00f6rt masal\u0131 bir lokantadan olu\u015fan havaalan\u0131nda, dev kliman\u0131n tam \u00f6n\u00fcndeki bir metre geni\u015flikteki metal koltu\u011fa uzanmaya \u00e7al\u0131\u015farak ge\u00e7irdim. U\u00e7a\u011fa nihayet bindi\u011fimde kendime sayd\u0131\u011f\u0131m k\u00fcfr\u00fcn, hakaretin bini bir parayd\u0131.<\/p>\n

Monrovia havaalan\u0131nda her nas\u0131lsa son dakikada kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m iki memleketlim naif\u00e7e sordular: \u201cNas\u0131l, Liberya\u2019y\u0131 be\u011fendiniz mi?..\u201d Hepimiz gayri ihtiyari g\u00fcld\u00fck cevaben. Liberya\u2019y\u0131, ya da Bat\u0131 Afrika\u2019y\u0131 \u201cbe\u011fenmenin\u201d m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funu sanm\u0131yorum. Ama bu seyahati yapt\u0131\u011f\u0131ma, oralara gitti\u011fime, g\u00f6rd\u00fcklerimi kendi g\u00f6zlerimle g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcme \u00e7ok memnunum \u2013 kimseler anlatsa inanmazd\u0131m, hatta anlatanlara da inanmam\u0131\u015ft\u0131m. D\u00fcnyan\u0131n b\u00f6yle koca bir b\u00f6lgesinin b\u00f6ylesine g\u00fczelliklerden yoksun ve yoksul oldu\u011funa, bu kadar tarihsiz, ge\u00e7mi\u015fsiz, k\u00f6ks\u00fcz oldu\u011funa, bu kadar umutsuz bir durumda oldu\u011funa inanmazd\u0131m. D\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcmde havaliman\u0131nda topra\u011f\u0131 \u00f6pmem bir yana, haftal\u0131k, s\u0131radan (sayd\u0131\u011f\u0131m\u0131z) semt pazar\u0131m\u0131za indi\u011fimde durdum, bakt\u0131m, g\u00f6zlerim ya\u015fard\u0131: Allah\u0131m bize ne kadar c\u00f6mert davranm\u0131\u015fs\u0131n, \u015f\u00fck\u00fcrler olsun sana!<\/p>\n

(may\u0131s 2008)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Evet, evet \u00fclkelerden Liberya. Utanmay\u0131n, a\u00e7\u0131n haritay\u0131 bak\u0131n, ben de bakt\u0131m ba\u015fta. Ya da Hakan G\u00fcnday\u2019\u0131n vah\u015fi maceralar anlatan roman\u0131 Kinyas ve Kayra\u2019y\u0131 hat\u0131rlay\u0131n. K\u0131tas\u0131n\u0131…<\/p>\n

Devam\u0131 i\u00e7in…Nerden \u00e7\u0131kt\u0131 \u015fimdi:\u00a0Liberya?!<\/span><\/a><\/div>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[24],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.candanturhan.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/278"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.candanturhan.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.candanturhan.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.candanturhan.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.candanturhan.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=278"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.candanturhan.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/278\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":281,"href":"https:\/\/www.candanturhan.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/278\/revisions\/281"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.candanturhan.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=278"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.candanturhan.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=278"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.candanturhan.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=278"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}