{"id":285,"date":"2016-03-02T13:23:13","date_gmt":"2016-03-02T11:23:13","guid":{"rendered":"http:\/\/www.candanturhan.com\/?p=285"},"modified":"2016-03-02T13:23:13","modified_gmt":"2016-03-02T11:23:13","slug":"insan-ruhuna-dokunan-agac-zeytin","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.candanturhan.com\/index.php\/2016\/03\/02\/insan-ruhuna-dokunan-agac-zeytin\/","title":{"rendered":"\u0130nsan ruhuna dokunan a\u011fa\u00e7: Zeytin"},"content":{"rendered":"<blockquote><p><strong>Anlatmaya s\u00f6zc\u00fckler, sayfalar yetmez. Anlamaya da bir \u00f6m\u00fcr yetmez! Da\u011flarda ovalarda par\u0131ldayan, hem ruhumuzu hem karn\u0131m\u0131z\u0131 doyuran bu yamuk yumuk a\u011fac\u0131n s\u0131rr\u0131 nedir? Amat\u00f6r bir zeytinci, bir s\u00fcre \u00f6nce g\u00f6nl\u00fcn\u00fc kapt\u0131rd\u0131\u011f\u0131 ve her g\u00fcn yeniden \u00e2\u015f\u0131k oldu\u011fu zeytin a\u011fac\u0131n\u0131n topraktan sofraya ser\u00fcvenini, gayet ki\u015fisel ve nesnel bir \u015fekilde yazd\u0131&#8230;<\/strong><\/p><\/blockquote>\n<p>Ege, diyece\u011fim anahtar s\u00f6zc\u00fck olarak, Ege ile ba\u015flayaca\u011f\u0131m zeytinin \u00f6yk\u00fcs\u00fcne. Zeytinin binlerce y\u0131ll\u0131k anavatan\u0131 Ege Denizi k\u0131y\u0131lar\u0131, kuzeyde Edremit K\u00f6rfezi\u2019nden g\u00fcneyde Akdeniz\u2019e kadar. Ard\u0131ndan bir\u00e7ok b\u00f6lge daha zeytine ev sahipli\u011fi yap\u0131yor tabii, Ege ve Akdeniz iklimlerinin \u00f6zelliklerini g\u00f6steren: Karadeniz\u2019in, G\u00fcneydo\u011fu Anadolu\u2019nun baz\u0131 b\u00f6lgeleri, Marmara\u2019da Bursa, Gemlik, Mudanya civar\u0131, Akdeniz B\u00f6lgesi\u2019nin k\u0131y\u0131lar\u0131. \u0130\u015fin asl\u0131 \u015fu ki zeytin son derece esnek ve iyi huylu bir a\u011fa\u00e7t\u0131r, \u015f\u0131mar\u0131kl\u0131\u011f\u0131 yoktur, o y\u00fczden hemen her yerde yeti\u015febilir \u2013 bir arkada\u015f\u0131m\u0131n \u0130stanbul\u2019daki bah\u00e7esinde zeytin a\u011fac\u0131 var mesela. Ama kendili\u011finden da\u011flar\u0131 ta\u015flar\u0131 kaplad\u0131\u011f\u0131, delicelerinin \u00e7al\u0131lar halinde b\u00fcy\u00fcd\u00fc\u011f\u00fc, ki\u015fili\u011fini ald\u0131\u011f\u0131 \u2013ve verdi\u011fi- b\u00f6lge, Ege\u2019dir.<\/p>\n<p>\u0130yi huylu dediysek, vurdumduymaz da de\u011fil tabii zeytin. Ne ekersen onu bi\u00e7ersin. Yani havas\u0131, suyu, iklimi, r\u00fczg\u00e2r\u0131 zeytinimizin b\u00fcy\u00fcme trendinde ve \u00fcr\u00fcn\u00fcnde kendini g\u00f6sterir. Ne \u015fekilde derseniz, her bir etkeni tek tek de\u011ferlendirmek imkans\u0131z oldu\u011fundan net bir cevap alamazs\u0131n\u0131z: S\u0131caksa ne olur, so\u011fuklar uzarsa verim d\u00fc\u015fer mi gibi sorular\u0131n kesin yan\u0131tlar\u0131 yoktur. Zaten burda devreye, etkenlerden bir tanesi olan \u201czeytinin cinsi\u201d de girer ve i\u015fleri iyice karma\u015f\u0131kla\u015ft\u0131r\u0131r. Bana kal\u0131rsa cinsinden de \u00f6nce psikolojisi girer zaten.<\/p>\n<p>Zeytin \u00e7ok bile\u015fenli bir maddedir, bile\u015fenler aras\u0131nda en m\u00fchimi de psikolojisi olmak \u00fczere. Tabii bunlar, ba\u015fta da okudu\u011funuz \u00fczere, amat\u00f6r bir zeytincinin g\u00f6zlemlerinden ibarettir \u2013 ama unutmay\u0131n ki bazen b\u00f6yle mesafeli g\u00f6zlemler bilimsel ara\u015ft\u0131rmalardan \u00e7ok daha etkilidir! Psikoloji diyorduk: Zeytin yaln\u0131zl\u0131\u011fa gelmez, tek bir \u00f6zel a\u011fa\u00e7 olmak istemez; kendi diyar\u0131nda olacak, kendini evinde hissedecek, g\u00f6z alabildi\u011fince uzanan bir zeytin denizinde, toprakla, g\u00fcne\u015fle ba\u015fba\u015fa kalacak, pek kar\u0131\u015fan\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015feni de olmayacak. M\u00fcdahaleyle falan olacak bir \u015fey de\u011fil \u00e7\u00fcnk\u00fc zeytin, do\u011fal ko\u015fullar\u0131ndan memnunsa ne ala, de\u011filse \u00f6yle g\u00fcbreyle \u00e7apayla suyla iyi bakmakla d\u00fczelecek fazla bir \u015fey yoktur.<\/p>\n<p><b>Ege k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn yap\u0131 ta\u015f\u0131<\/b><\/p>\n<p>Ege insan\u0131n\u0131n biraz, nas\u0131l desem, \u201cyayvan\u201d ya da \u201ca\u011f\u0131r\u201d olmas\u0131n\u0131n sebebini zeytine ba\u011fl\u0131yorum ben: Birka\u00e7 haftada zeytini topla, birka\u00e7 g\u00fcnde buda, tarlan\u0131n temizli\u011fini yap, birka\u00e7 g\u00fcnde de s\u00fcr. Belki bir de bahar girerken bordo bulamac\u0131 s\u0131k. \u0130\u015fte bitti! Zeytincilerin bir sene i\u00e7indeki i\u015fleri i\u015fte bu kadar, nas\u0131l yay\u0131lmas\u0131nlar?.. Do\u011fru, gen\u00e7 fidanlar ilk birka\u00e7 senelerinde biraz daha ilgi isteyebilir, diplerinin a\u00e7\u0131lmas\u0131, sulanmas\u0131, belki biraz do\u011fal g\u00fcbrelenmesi iyi olabilir ama o da o kadar i\u015fte.<\/p>\n<p>Zaten Ege\u2019nin b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu eski, ya\u015fl\u0131 a\u011fa\u00e7lardan olu\u015ftu\u011fu i\u00e7in gen\u00e7 fidanl\u0131k \u00e7ok azd\u0131r, k\u00f6yl\u00fclerin \u00e7o\u011funun mevcut zeytinlikleri vard\u0131r, belki araya bir, iki gen\u00e7 fidan eklemek gerekirse dikim yap\u0131l\u0131r. Zeytin genelde ya\u015fland\u0131k\u00e7a verimi artan ve g\u00fczelle\u015fen bir a\u011fa\u00e7 oldu\u011fundan, zeytinin anavatan\u0131 olup ya\u015fl\u0131 a\u011fa\u00e7larla dolu Anadolu\u2019muzda s\u0131f\u0131rdan yeni bir zeytinlik olu\u015fturmak \u00e7ok yayg\u0131n de\u011fildir. Bir de \u015feftali a\u011fac\u0131na bak\u0131n mesela: Ya\u015fland\u0131k\u00e7a verimi d\u00fc\u015fer, 15 &#8211; 20 ya\u015f\u0131na geldi mi s\u00f6k\u00fcl\u00fcp yenisi dikilir! Oysa zeytin, hepimizi g\u00f6mer de arkam\u0131zdan yepyeni ka\u00e7 \u00f6mre yelken a\u00e7ar.<\/p>\n<p>\u201c(&#8230;) &#8211; Bu y\u0131l zeytinlikler y\u00fckl\u00fc ama, dedi. Zeytin bol!<\/p>\n<p>&#8211; Zeytinden de aldand\u0131k be beyim! Bollu\u011funa ne bakars\u0131n? Be\u015f kilo tane ancak bir kilo ya\u011f verir. Kurakl\u0131ktan beslenmedi taneler. A\u011fa\u00e7lar hem \u00e7ok k\u0131z\u0131l kuru d\u00f6kt\u00fc, hem kalan taneler ac\u0131 kald\u0131. Ya\u011flar asitli olacak bu y\u0131l&#8230;\u201d (Necati Cumal\u0131, <i>Ya\u011fmurlar ve Topraklar<\/i>)<\/p>\n<p>\u201c(&#8230;) Orada erkeklerin uzun s\u0131r\u0131klar\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck yaprakl\u0131 dallara h\u0131zla vuru\u015flar\u0131n\u0131 ve siyah k\u0131vrakl\u0131klar\u0131n\u0131n eteklerini bellerine sokmu\u015f kad\u0131nlar\u0131n iki kat e\u011filerek, so\u011fukta sertle\u015fen parmaklarla yerden zeytin tanelerini toplay\u0131\u015flar\u0131n\u0131 seyreder, yahut s\u0131rt\u0131n\u0131 bir a\u011faca vererek yere bakard\u0131. Bu buru\u015fuk y\u00fczl\u00fc ve her sene budanmaktan \u015feklini kaybetmi\u015f e\u011fri b\u00fc\u011fr\u00fc a\u011fa\u00e7lar, uzun bir hikayeyi anlatan garip \u015fekilli harfler gibiydi ve herhalde Yusuf bunlar\u0131n dilinden anl\u0131yordu&#8230;\u201d (Sabahattin Ali, <i>Kuyucakl\u0131 Yusuf<\/i>)<\/p>\n<p>Anadolu edebiyat\u0131nda tarihi ve \u015fiirsel bir yer tutan zeytin a\u011fac\u0131 yaprak falan da d\u00f6kmez, her dem ye\u015fildir. Ye\u015fil derken, o da ayr\u0131 bir ye\u015fil tabii: Hem g\u00fcm\u00fc\u015fi, hem koyu, bir y\u00fcz\u00fc \u00f6yle bir y\u00fcz\u00fc b\u00f6yle ince uzun yapraklar\u0131, ay \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda ayr\u0131 parlar, lodosta \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 ayr\u0131 yans\u0131t\u0131r. Kabul etmek laz\u0131m, Ege g\u00fczelli\u011fini b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde zeytin a\u011fa\u00e7lar\u0131na bor\u00e7ludur! Her biri ayr\u0131 \u015fekil alan, bazen aras\u0131ndan insan ge\u00e7ebilecek \u015fekilde ikiye b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f olup h\u00e2l\u00e2 aslan gibi ya\u015fayan, bazen i\u00e7lerinde sincap aileleri bar\u0131nd\u0131ran delik de\u015fik g\u00f6vdelerinin her biri s\u00fcrreel birer sanat eseri gibi. Bir de kesilmi\u015f zeytin dallar\u0131n\u0131, odunlar\u0131n\u0131 \u015f\u00f6minede yakmay\u0131 deneyin hele: \u00c7\u0131ra konmu\u015f gibi tutu\u015fup yanar, sakince, i\u00e7ten i\u00e7ten, m\u00fcthi\u015f bir \u0131s\u0131 verir. Hele o e\u015fsiz kokusu! Her sene k\u0131\u015f girip de \u015f\u00f6mineyi yakmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131mda, \u015f\u00f6yle bir zeytin odununu derin derin koklay\u0131p \u015f\u00fckrederim&#8230;<\/p>\n<p><b>Zeytin toplama mevsimi<\/b><\/p>\n<p>\u0130\u015fte zeytin a\u015fk\u0131n\u0131n, ya da zeytin a\u015fk\u0131m\u0131n, sebeplerinden baz\u0131lar\u0131: G\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fc g\u00fczel, d\u00f6rt mevsim ye\u015fil, her yerde yeti\u015fir, da\u011flar\u0131 ta\u015flar\u0131 s\u00fcsler, \u00e7ok az ilgi alakayla gayet mutlu olur, psikolojik hassasiyetleri vard\u0131r, odunu da \u015fahanedir, meyvesi de, her renkte, bin bir t\u00fcrl\u00fcs\u00fc yap\u0131larak yenir, hele meyvesinin suyu: Anlat\u0131l\u0131r gibi de\u011fil&#8230;<\/p>\n<p>Evet, geldik zeytinya\u011f\u0131na: Zeytinin suyu, zeytinin \u00f6z\u00fc, zeytinin s\u00fct\u00fc. Zeytin nas\u0131l ya\u011f olur? A\u011fa\u00e7lar\u0131n \u00fcst\u00fcnde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz o kara, bazen kuru, ufac\u0131k tefecik, kokusuz meyveler ne olur da buram buram kokan ya\u011fa d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr? Tek tek, s\u0131rayla anlatay\u0131m, toplamas\u0131ndan ba\u015flayarak. \u00d6nce \u201cTamam, zaman\u0131 geldi, hadi zeytine ba\u015flayal\u0131m,\u201d dendi\u011finde b\u00fct\u00fcn aile biraraya gelir \u2013 ya\u015f ve cinsiyet fark\u0131 g\u00f6zetilmeden, y\u00fcr\u00fcyebilen herkes zeytine de yard\u0131m edebilir \u00e7\u00fcnk\u00fc! A\u011fa\u00e7lar\u0131n alt\u0131na sermek i\u00e7in naylon \u00e7ullar ya da yayg\u0131lar \u00e7\u0131kart\u0131l\u0131r. A\u011fa\u00e7 dallar\u0131n\u0131 \u00e7\u0131rp\u0131p zeytinleri d\u00f6kmeye boy boy s\u0131r\u0131klar haz\u0131rlan\u0131r. Diplerdeki gereksiz s\u00fcrg\u00fcnleri kesmeye makas ya da \u00e7apalar, a\u011fa\u00e7tayken dallar\u0131 aralamaya testereler, toplanan zeytinleri doldurmaya \u00e7uvallar, \u00e7uval a\u011f\u0131zlar\u0131n\u0131 dikmeye \u00e7uvald\u0131zla ip, diplerdeki zeytinleri toplamaya kovalar ya da sepetler.<\/p>\n<p>Sabah 8 dedin mi kalk\u0131l\u0131r, trakt\u00f6rle, motorla ya da olmad\u0131 y\u00fcr\u00fcyerek zeytinli\u011fe var\u0131l\u0131r. So\u011fukmu\u015f, esiyormi\u015f, fark etmez, neticede zeytin mevsimi so\u011fuk mevsim, eninde sonunda \u00fc\u015f\u00fcnecek! Kad\u0131nlar a\u011fa\u00e7lar\u0131n dibinden, kendili\u011finden d\u00f6k\u00fclm\u00fc\u015f ve \u00e7o\u011fu beklemi\u015f zeytinleri toplamaya ba\u015flar \u2013 ki bu dip zeytini a\u011fac\u0131n \u00fcst\u00fcnden toplanan ba\u015f zeytinle kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmadan ayr\u0131 de\u011ferlendirilir, \u00e7o\u011funlukla rafine ya\u011f yap\u0131lmak \u00fczere. Bir yandan da s\u0131r\u0131klanacak a\u011fa\u00e7lar\u0131n altlar\u0131 \u00e7ullarla kaplan\u0131r ki zeytinler \u00fcstlerinde biriksin. Erkekler s\u0131r\u0131klar\u0131yla \u00f6nce yerden, sonra a\u011faca t\u0131rmanarak t\u00fcm dallara uzan\u0131r, \u00e7\u0131rpar, zeytinleri son tanesine kadar d\u00f6ker. \u00c7ullar\u0131n \u00fcst\u00fcnde o zeytinler dallar\u0131ndan ayr\u0131l\u0131r, ay\u0131klan\u0131r, \u00e7uvallara doldurulur.<\/p>\n<p>Makinayla ya da tarakla yap\u0131lan hasatta da ayn\u0131 ilkeler ge\u00e7erlidir: Makina zaten s\u0131r\u0131\u011f\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 \u015fekilde zeytini d\u00f6ker, yaln\u0131z bunu \u015farjl\u0131 ve mekanik olarak ve a\u011fac\u0131 h\u0131rpalamadan yapar. Taraklama da al\u00e7ak a\u011fa\u00e7lar ve etekleri i\u00e7in uygundur, s\u0131yr\u0131lan zeytin yine alttaki \u00e7ulda biriktirilir. \u00c7uval \u00e7uval zeytin doldu mu, g\u00fcn\u00fcn sonunda, saat 4\u2019te paydos edildi mi zeytinler trakt\u00f6re, kamyonete doldurulur, yorgun zeytinciler \u00fcstlerine uzan\u0131r, evlere d\u00f6n\u00fcl\u00fcr. Yeterince zeytin birikti\u011finde de ya\u011fhaneye, ya da de\u011firmene gidilir.<\/p>\n<p><b>Kontin\u00fc s\u0131k\u0131m, ta\u015f de\u011firmene kar\u015f\u0131<\/b><\/p>\n<p>Ya\u011fhanede zeytin \u00e7uvallar\u0131 \u00f6bekler halinde avluya yerle\u015ftirilmi\u015ftir. O \u00f6bekler nas\u0131l kar\u0131\u015fmaz, hi\u00e7birinin bir \u00e7uval\u0131 \u00f6tekine nas\u0131l gitmez ben anlamam, herhalde ya\u011fhane elemanlar\u0131n\u0131n becerisidir. Gelir, ya\u011f\u0131 kantarda tartar, sahibine miktar\u0131 s\u00f6yler, zeytin \u00f6be\u011fine de bir ka\u011f\u0131t s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131r, o kadar. Zeytinin ser\u00fcveni bu a\u015famada ikiye ayr\u0131l\u0131yor i\u015fte: Modern kontin\u00fc sistemde s\u0131k\u0131lan zeytinle, geleneksel ta\u015f de\u011firmende s\u0131k\u0131lan son derece farkl\u0131 \u015feyler ya\u015f\u0131yorlar.<\/p>\n<p>Kontin\u00fc sistemde \u00f6zetle i\u00e7eri zeytin giriyor, ya\u011f \u00e7\u0131k\u0131yor! Ba\u015fta konvey\u00f6r kay\u0131\u015f, aspirat\u00f6rle yapraklar\u0131 ay\u0131klanan ve y\u0131kanan zeytini azar azar i\u00e7eriye, k\u0131r\u0131c\u0131 \/ eziciye g\u00f6t\u00fcr\u00fcyor. Metal b\u0131\u00e7akl\u0131 \u00f6\u011f\u00fct\u00fcc\u00fc zeytini ezip hamur yap\u0131yor, zeytin hamuru bir sonraki makinada yo\u011fruluyor ve ordan ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 iki ya da \u00fc\u00e7 a\u015famada y\u00fcksek devirli santrf\u00fcj y\u00f6ntemiyle zeytinya\u011f\u0131 karasuyundan, posas\u0131ndan, kolay ayr\u0131\u015fmas\u0131 i\u00e7in eklenen sudan ayr\u0131l\u0131yor. Zeytinin kontin\u00fc sistemde ya\u011f haline gelmesi i\u015fte b\u00f6yle hap gibi \u00f6zetlenebilir; i\u015flem de zaten b\u00f6yle h\u0131zla tamamlan\u0131r.<\/p>\n<p>Ta\u015f de\u011firmende ise daha kesintili bir proses s\u00f6z konusu: Zeytin yine yapraklar\u0131ndan ayr\u0131l\u0131p y\u0131kan\u0131yor, ta\u015f haznesinin alabilece\u011fi miktarda zeytin (de\u011firmenine g\u00f6re 500 il\u00e2 800 kg) dikey duran bir, iki ya da d\u00f6rt ta\u015f tekerle\u011fin ezece\u011fi \u015fekilde hazneye konuyor. Motorla d\u00f6nmeye ba\u015flayan ta\u015f tekerler zeytini hamur haline getiriyor. Burdaki ezme ve yo\u011furma i\u015flemi tamamlan\u0131nca zeytin hamuru pompayla azar azar k\u0131l torbalara dolduruluyor ve torbalar elle \u00fcst \u00fcste hidrolik prese diziliyor. \u00d6nce bir s\u00fcre ya\u011f\u0131n torbalardan kendili\u011finden s\u0131zmas\u0131 bekleniyor; sonra presin bas\u0131nc\u0131 art\u0131r\u0131larak s\u0131k\u0131l\u0131yor torbalar. Verimi art\u0131rmak i\u00e7in ikinci s\u0131k\u0131mda torbalar indirilerek \u00fcstlerine \u0131l\u0131k su d\u00f6k\u00fcl\u00fcyor ve hamur gev\u015feyip kalan ya\u011f\u0131n\u0131 da verince presle tekrar s\u0131k\u0131l\u0131yor. Elde edilen su, karasu, tortu ve ya\u011f kar\u0131\u015f\u0131mlar\u0131 dekant\u00f6r denilen kaplarda bekleyerek kendili\u011finden ayr\u0131\u015f\u0131yor, zeytinya\u011f\u0131 tabii en \u00fcstte kalmak \u00fczere.<\/p>\n<p><b>Zeytinya\u011f\u0131n\u0131 ay\u0131rt etmek<\/b><\/p>\n<p>Zeytinin ser\u00fcvenini \u00f6zet olarak da olsa anlad\u0131ktan sonra, marketlerde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz bin bir \u00e7e\u015fit zeytinya\u011f\u0131n\u0131 daha iyi ay\u0131rt edebilirsiniz herhalde. \u00d6rne\u011fin \u201cs\u0131zma\u201d ile \u201cnat\u00fcrel\u201d kelimeleri ayn\u0131 \u015feyi ifade eder; ta\u015f de\u011firmen s\u0131zmas\u0131 geleneksel usulde elde edilmi\u015f ya\u011fd\u0131r; birinci (so\u011fuk ya da kuru) s\u0131k\u0131m ya\u011f ikinciden (sulu s\u0131k\u0131m) bir nebze daha kalitelidir; el de\u011fmeden modern makinalarla elde edilmi\u015f ya\u011f kontin\u00fc sistemindir; ama dikkat: Bunlar\u0131n hepsi de saf, do\u011fal halinde s\u0131zma zeytinya\u011f\u0131d\u0131r. Bir de rafine ya\u011flar ve riviera ya\u011flar var \u00e7\u00fcnk\u00fc ay\u0131rt etmemiz gereken.<\/p>\n<p>Kaliteli zeytinya\u011flar\u0131 do\u011fal halde kullan\u0131l\u0131r tabii, ama bir de kalitesiz olanlar\u0131 vard\u0131r: Asidi y\u00fcksek, k\u00f6t\u00fc kokulu, k\u00f6t\u00fc g\u00f6r\u00fcnt\u00fcl\u00fc, k\u00fcflenmi\u015f, beklemi\u015f zeytinya\u011flar\u0131. Bu ya\u011flar piyasada sat\u0131n al\u0131n\u0131r, toplan\u0131r, yaln\u0131z b\u00fcy\u00fck tesislerde bulunan rafinasyon i\u015flemine girer ve \u201crafine zeytinya\u011f\u0131\u201d haline gelir, yani kokusu, tad\u0131 ve g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc s\u0131f\u0131rlan\u0131r ve zeytinya\u011f\u0131n\u0131n hi\u00e7bir niteli\u011fini ta\u015f\u0131maz hale gelir. \u0130\u015fte bu rafine ya\u011fa %15 il\u00e2 %30 g\u00fczel, do\u011fal, s\u0131zma zeytinya\u011f\u0131 kat\u0131ld\u0131 m\u0131 da olur size \u201criviera\u201d zeytinya\u011f\u0131! Yemeklere riviera kullan\u0131p so\u011fuk olarak s\u0131zma ya\u011flar\u0131 kullanmak gerekti\u011fi \u015feklinde bir rivayet vard\u0131r ya, bu tamamen b\u00fct\u00e7eyle ilgilidir: Tabii ki \u00e7ok daha fiyatl\u0131 olan s\u0131zma ya\u011flar\u0131 m\u00fcmk\u00fcnse yemeklerde de kullanman\u0131n, yani rivieraya y\u00fcz vermemenin hi\u00e7bir mahsuru yok&#8230;<\/p>\n<p>&#8230;<\/p>\n<p>Arada bir akl\u0131ma geliyor: D\u00fcnyan\u0131n zeytin yeti\u015fmeyen b\u00f6lgeleri var, aman Tanr\u0131m&#8230; Kanada\u2019da zeytin a\u011fac\u0131 yok, Rusya zeytinya\u011f\u0131n\u0131n ne oldu\u011funu bilmiyor, \u0130sve\u00e7, Avustralya, \u00c7in, Hollanda, Arjantin zeytini tan\u0131m\u0131yor&#8230; Ah zeytin! Ah zeytinya\u011f\u0131! Sevgili Ege, da\u011flar\u0131, ta\u015flar\u0131, kutsal meyveleriyle, zeytin diyar\u0131! Ne \u015fansl\u0131y\u0131z ki bu kadar c\u00f6mertsin, bu kadar zenginsin, burda, yan\u0131 ba\u015f\u0131m\u0131zda, kollar\u0131m\u0131zdas\u0131n&#8230;<\/p>\n<p>****<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" class=\"aligncenter size-full wp-image-286\" src=\"http:\/\/www.candanturhan.com\/wp-content\/uploads\/2016\/03\/zeytin.jpg\" alt=\"zeytin!\" width=\"580\" height=\"371\" srcset=\"https:\/\/www.candanturhan.com\/wp-content\/uploads\/2016\/03\/zeytin.jpg 580w, https:\/\/www.candanturhan.com\/wp-content\/uploads\/2016\/03\/zeytin-300x192.jpg 300w\" sizes=\"(max-width: 580px) 100vw, 580px\" \/><\/p>\n<p><b>Var y\u0131l\u0131, yok y\u0131l\u0131<\/b><\/p>\n<p>Biraz Ege k\u00fclt\u00fcr\u00fcyle ilgilenenler, yol kenarlar\u0131ndan saf zeytinya\u011f\u0131 almaya, zeytincilerle konu\u015fmaya merakl\u0131 olanlar bilir, b\u00f6yle bir \u201cgizemli\u201d laf vard\u0131r: Var y\u0131l\u0131, yok y\u0131l\u0131! Ne var, ne yok, niye yok? \u015e\u00f6yle: Zeytin a\u011fac\u0131 bir sene \u00fcr\u00fcn verir, bir sene vermez. Verdi\u011fi y\u0131la var y\u0131l\u0131, vermedi\u011fi y\u0131la yok y\u0131l\u0131 denir. Ama dedim ya, zeytinde bin bir etken bir arada; hi\u00e7bir \u015fey %100 de\u011fildir, hem i\u015fin i\u00e7inde do\u011fa var, sa\u011f\u0131 solu belli olmaz. Var y\u0131l\u0131 \/ yok y\u0131l\u0131yla ilgili baz\u0131 ayr\u0131nt\u0131lar: (1) Zeytin toplan\u0131rken a\u011fa\u00e7lar\u0131n h\u0131rpalanmas\u0131ndan dolay\u0131 a\u011fac\u0131n s\u00fcrg\u00fcnlerinin zedelendi\u011fi, bir sonraki y\u0131l\u0131 kendini toparlamak i\u00e7in ge\u00e7irdi\u011fi ve ancak ondan bir y\u0131l sonra \u00fcr\u00fcn verebildi\u011fi s\u00f6ylenir. (2) Yine de a\u011fa\u00e7lar\u0131n her y\u0131l \u00fcr\u00fcn verip vermedi\u011fi ayn\u0131 zamanda ya\u015flar\u0131na ve cinslerine g\u00f6re de\u011fi\u015fir. Baz\u0131 cinsler alternansa daha dayan\u0131kl\u0131d\u0131r. Gen\u00e7 a\u011fa\u00e7lar da yok y\u0131l\u0131n\u0131 fazla \u00f6nemsemez. (3) \u201cYok y\u0131l\u0131\u201dnda \u00fcr\u00fcn tamamen yok olmak yerine her zamankinden fark edilir miktarda az olabilir. T\u00fcrkiye rakamlar\u0131na bak\u0131nca yok y\u0131llar\u0131nda toplam \u00fcr\u00fcn\u00fcn, var y\u0131l\u0131n\u0131n (\u00e7ift rakaml\u0131 seneler \u2013 2002-2003 k\u0131\u015f\u0131, 2004-2005 k\u0131\u015f\u0131, vb) \u00fc\u00e7te biri civar\u0131nda oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. (4) \u0130nanmas\u0131 g\u00fc\u00e7 ama rakamlardan da anla\u015f\u0131labilece\u011fi gibi t\u00fcm T\u00fcrkiye \u00e7ap\u0131nda var y\u0131llar\u0131yla yok y\u0131llar\u0131 ayn\u0131d\u0131r. Ya, zeytinin psikolojisi dedi\u011fimde \u015faka yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131 san\u0131yordunuz, de\u011fil mi? (5) Di\u011fer ana zeytin \u00fclkelerinde (\u0130talya, \u0130spanya, Yunanistan) b\u00f6yle bir alternans olmamas\u0131n\u0131n sebepleri etken say\u0131s\u0131n\u0131n \u00e7oklu\u011fundan ancak spek\u00fclatif olarak kalabiliyor. En akla yatk\u0131n sebepler aras\u0131nda ise zeytinliklerin gen\u00e7 ve d\u00fczg\u00fcn olmas\u0131ndan dolay\u0131 toplaman\u0131n kolay ve ac\u0131s\u0131z olmas\u0131, do\u011fru cins zeytin fidanlar\u0131n\u0131n dikilmesi, d\u00fczenli sulama ve bak\u0131m yap\u0131lmas\u0131 var. Bunlar da genel olarak bu \u00fclkelerin ekonomilerinin daha g\u00fc\u00e7l\u00fc olmas\u0131, zeytinin ve zeytinya\u011f\u0131n\u0131n daha \u00e7ok para kazand\u0131rmas\u0131 ve sekt\u00f6r\u00fcn devlet taraf\u0131ndan ciddi \u015fekilde desteklenmesi sayesinde ger\u00e7ekle\u015febiliyor.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><b>Ye\u015fil zeytin a\u011fac\u0131 hangisi?!<\/b><\/p>\n<p>Hadi utanmay\u0131n, sorun: Ye\u015fil zeytin hangi a\u011fa\u00e7tan, siyah zeytin hangi a\u011fa\u00e7tan?? \u00c7ok var bunu soran, merak etmeyin! Ben size en iyisi zeytin a\u011fac\u0131n\u0131n y\u0131l i\u00e7indeki geli\u015fimini anlatay\u0131m ad\u0131m ad\u0131m, zeytin nerden \u00e7\u0131kar, ne olur burdan anla\u015f\u0131ls\u0131n&#8230;<\/p>\n<p><i>Mart<\/i>: Zeytin bah\u00e7elerinde budamalar yap\u0131l\u0131r, dipler temizlenir, kesilenler, ay\u0131klananlar yak\u0131l\u0131r. A\u011fa\u00e7lar uyan\u0131r, s\u00fcrg\u00fcn vermeye ba\u015flar.<\/p>\n<p><i>Nisan<\/i>: Zeytinlikler topra\u011f\u0131n havalanmas\u0131, k\u0131\u015f\u0131n diplerini b\u00fcr\u00fcyen yabani otlar\u0131n topra\u011fa kar\u0131\u015f\u0131p g\u00fcbre olmas\u0131, ya\u011fmur sular\u0131n\u0131 daha iyi \u00e7ekmesi i\u00e7in s\u00fcr\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n<p><i>May\u0131s<\/i>: Zeytin \u00e7i\u00e7ekleri a\u00e7ar, k\u00fc\u00e7\u00fck, sar\u0131ms\u0131 beyaz \u00e7i\u00e7eklerdir, \u00e7ok hafif, ho\u015f bir kokular\u0131 vard\u0131r ve m\u00fcthi\u015f bir toz yarat\u0131rlar. Birka\u00e7 hafta i\u00e7inde \u00e7i\u00e7eklerin tutmayacak olanlar\u0131 d\u00f6k\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n<p><i>Yaz aylar\u0131<\/i>: \u00c7i\u00e7ekler aniden minyat\u00fcr zeytinlere d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcverir.<\/p>\n<p><i>A\u011fustos<\/i>: Zeytin tanelerinin \u00e7ekirdekleri sertle\u015fmeye ba\u015flar.<\/p>\n<p><i>Eyl\u00fcl<\/i>: Zeytinler olmaya ve tek t\u00fck d\u00f6k\u00fclmeye ba\u015flar.<\/p>\n<p><i>Ekim<\/i>: B\u00fcy\u00fcmesini tamamlam\u0131\u015f zeytinler hen\u00fcz ye\u015fildir, sofral\u0131k ye\u015fil zeytin yapmak i\u00e7in toplanabilir.<\/p>\n<p><i>Kas\u0131m<\/i>: Zeytinler kararmaya ba\u015flar, sofral\u0131k siyah zeytin yapmak i\u00e7in toplanabilir. \u0130ste\u011fe g\u00f6re ya\u011fl\u0131k zeytin hasad\u0131na ba\u015flanabilir.<\/p>\n<p><i>Aral\u0131k<\/i>: Zeytinlerin \u00e7o\u011fu kararm\u0131\u015ft\u0131r. Anadolu\u2019nun b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131nda hasad\u0131n en yo\u011fun zaman\u0131d\u0131r. \u00c7o\u011funlukla havalar da so\u011fuk yapt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in zeytinin ya\u011f\u0131 artm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p><i>Ocak<\/i>: Zeytinlerin tamam\u0131 kararm\u0131\u015ft\u0131r, toplanmayanlar\u0131 \u00e7ok\u00e7a dibine d\u00f6k\u00fcl\u00fcr ve yava\u015f yava\u015f dal\u0131nda buru\u015fmaya ba\u015flar. Hasat zaman\u0131n\u0131n sonudur.<\/p>\n<p>Yani anlayaca\u011f\u0131n\u0131z gibi ye\u015fil zeytin, zeytinin tam olgunla\u015f\u0131p kararmadan \u00f6nceki halidir! A\u011fac\u0131nda bu kadar ac\u0131 ve tats\u0131z duran zeytin nas\u0131l o kadar lezzetli hale geliyor derseniz, o da \u015f\u00f6yle: Ye\u015fil zeytinler ya \u00e7eki\u00e7le bir kez vurularak k\u0131r\u0131l\u0131r (k\u0131rma zeytin), ya b\u0131\u00e7akla iki, \u00fc\u00e7 kesik at\u0131l\u0131r (dilme \/ \u00e7izik zeytin), ve suya konur. G\u00fcnde bir ya da iki kez suyu de\u011fi\u015ftirilir. \u0130stenilen tatl\u0131l\u0131\u011fa ula\u015ft\u0131\u011f\u0131nda tuzlu ve limon tuzlu suya konur, zeytinya\u011f\u0131, limon suyu ve tuz eklenerek servis yap\u0131l\u0131r. Bu Ege usul\u00fc hafif ac\u0131 ve sert ye\u015fil zeytin yap\u0131m\u0131. Siyah zeytin i\u00e7inse istenilen olgunlukta toplanan tam kararm\u0131\u015f zeytinler, kullan\u0131lacak metoda g\u00f6re bol tuzla veya tuzlu suyla kaplanarak bekletilir, ac\u0131 suyu ak\u0131t\u0131l\u0131r, iyice buru\u015fup ac\u0131l\u0131\u011f\u0131 gitti\u011finde ve tuzland\u0131\u011f\u0131nda olmu\u015f demektir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><b>Zeytinya\u011f\u0131n\u0131n \u201cen iyisi\u201d<\/b><\/p>\n<p>Yaz\u0131n\u0131n nesnel oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015ftim ama \u015fu, t\u00fcm uzmanlar\u0131n \u00fcst\u00fcnde birle\u015fti\u011fi, \u00f6znel bir ifade: Zeytinya\u011f\u0131n\u0131n \u201cen iyisi\u201d diye bir \u015fey yoktur, sadece iyi ve k\u00f6t\u00fc zeytinya\u011flar\u0131 vard\u0131r. Bu ne demek? Mesela halis Ayval\u0131k zeytinya\u011f\u0131 annemlere \u201c\u00e7ok kokulu\u201d geliyor, \u00f6zellikle yemeklere kullanmaktan ho\u015flanm\u0131yorlar. Bense ne kadar kokulu, o kadar tercih ederim. Ben ayr\u0131ca yumu\u015fak, yani olabildi\u011fince d\u00fc\u015f\u00fck asitli ya\u011f severim, oysa bir\u00e7ok Egeli i\u00e7in asidi %1\u2019in alt\u0131nda kalan ya\u011f makbul de\u011fildir; %1.5 \u2013 2 asitli, varl\u0131\u011f\u0131 damakta fark edilen ya\u011f isterler. Tercih \u00f6rnekleri b\u00f6yle \u00e7o\u011falt\u0131labilir. Bunun yan\u0131 s\u0131ra, beynelmilel k\u00f6t\u00fc ya\u011f g\u00f6stergelerini \u015f\u00f6yle s\u0131ralayabiliriz: (1) Zeytin kokusu d\u0131\u015f\u0131nda herhangi bir koku, k\u00f6t\u00fcd\u00fcr. (2) Taze zeytinya\u011f\u0131n\u0131n rengi bulan\u0131kt\u0131r, ama durulmu\u015f ve parlakla\u015fm\u0131\u015f da olsa koyu sar\u0131dan daha a\u00e7\u0131k renkler pek iyi g\u00f6sterge de\u011fildir. (3) Tad\u0131 damakta ya\u011flanm\u0131\u015f hissi b\u0131rak\u0131yorsa, bo\u011faz\u0131n\u0131z\u0131 yak\u0131yorsa, \u201czeytinimsi veya meyvemsi\u201dden ba\u015fka bir tat veriyorsa k\u00f6t\u00fcd\u00fcr. (4) Zeytinya\u011f\u0131n\u0131n asidini \u00f6l\u00e7mek basit bir i\u015flemdir; gerekiyorsa \u00f6l\u00e7ebilir ya da \u00f6l\u00e7t\u00fcrebilirsiniz, en fazla %3\u2019\u00fcn \u00fcst\u00fc (yemelik olarak) k\u00f6t\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n<p>Peki iyi zeytinya\u011f\u0131 neden iyi olur, k\u00f6t\u00fcs\u00fc neden k\u00f6t\u00fc? Yine o kadar \u00e7ok etken vard\u0131r ki, \u00f6nde gelenleri s\u0131ralayay\u0131m: \u00d6nce zeytinin cinsi. T\u00fcrkiye\u2019de yayg\u0131n 30 kadar zeytin cinsi var, baz\u0131lar\u0131 sofral\u0131k zeytine uygundur (etli, lezzetli, \u00e7ekirde\u011finden kolay ayr\u0131lan vb), baz\u0131lar\u0131 ya\u011fl\u0131kt\u0131r, baz\u0131lar\u0131 da her iki y\u00f6nden de verimlidir. Baz\u0131 cinslerin ya\u011f\u0131 asitli olur mesela. Sonra zeytinli\u011fin iklimi, a\u011fac\u0131n su al\u0131p almad\u0131\u011f\u0131, g\u00fcne\u015f, r\u00fczgar vb iklim fakt\u00f6rleri etki eder zeytine. Denizle ba\u011flant\u0131s\u0131 \u00f6nemlidir, baz\u0131 cins deniz r\u00fczgar\u0131 al\u0131rsa olmaz, baz\u0131s\u0131na ise \u00e7ok yarar. Zeytin toplan\u0131rken zedelendiyse, ezilip \u00e7uvallarda uzun s\u00fcre beklediyse k\u0131z\u0131\u015f\u0131r, k\u00f6t\u00fc ya\u011f verir. Topland\u0131\u011f\u0131 zaman da fark eder: Ayn\u0131 a\u011fac\u0131n zeytinini bir ay arayla toplarsan\u0131z, ge\u00e7 toplad\u0131\u011f\u0131n\u0131z partinin asidi daha y\u00fcksek olur. A\u011fa\u00e7lar\u0131n diplerinde, toprakta beklemi\u015f dip zeytini ba\u015f zeytine kat\u0131l\u0131rsa ya\u011f\u0131n kalitesi d\u00fc\u015fer. Zeytin \u00e7uvallar\u0131 ya\u011fhanede bekletilirse, hele de g\u00fcne\u015fte kal\u0131rsa zeytinin asidi y\u00fckselir. S\u0131k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 tesiste temizlik ko\u015fullar\u0131 uygun de\u011filse, \u00f6nceki s\u0131k\u0131lan zeytinlerin beklemi\u015f ya da bozuk kal\u0131nt\u0131s\u0131yla kar\u0131\u015f\u0131rsa ya\u011f bozulur. S\u0131k\u0131l\u0131rken kullan\u0131lan su \u0131l\u0131k de\u011fil de s\u0131cak olursa ya\u011f\u0131n kalitesi d\u00fc\u015fer. Son olarak da depolanma ko\u015fullar\u0131 \u00f6nemlidir, g\u00fcne\u015fsiz, serin ortamda, paslanmaz \u00e7elik veya krom tanklarda, hatta uzun s\u00fcre bekletilece\u011fi b\u00fcy\u00fck tesislerde hava almaz tanklarda nitrojen bas\u0131l\u0131p oksijenle temas\u0131 kesilerek depolanmas\u0131 en iyisidir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><b>Ege\u2019de zeytin muhabbetleri<\/b><\/p>\n<p>Zeytin y\u0131l\u0131 ba\u015flad\u0131 m\u0131 Ege\u2019nin d\u00f6rt bir yan\u0131ndaki y\u00fczlerce k\u00f6yde, kasabada klasik muhabbetler de ba\u015flar. Ekimden, kas\u0131mdan sonraki d\u00f6rt ayda ba\u015fka bir \u015fey konu\u015fulmayacakt\u0131r art\u0131k k\u00f6y kahvelerinde, meydanlarda, tepeleme y\u00fckl\u00fc trakt\u00f6rlerde ve ya\u011fhane avlular\u0131nda. Ne de olsa her ailenin en az bir zeytinli\u011fi vard\u0131r u\u011fra\u015fmas\u0131 gereken. Eski usuller, yeni \u00e2detler, hangisi daha iyi, kiminki daha verimli, ne zaman toplanmal\u0131, nerde s\u0131kt\u0131rmal\u0131&#8230; \u201cBa\u015flad\u0131n\u0131z m\u0131 toplamaya? Dur hele, biraz so\u011fuk yesin zeytin de ondan sonra ba\u015flayaca\u011f\u0131z, ne acelemiz var? \u00c7ok ge\u00e7 de kalma, d\u00f6k\u00fcl\u00fcr diplere ziyan olur. Kendin mi topluyorsun? Yok, bizim kom\u015fuya ortak\u00e7\u0131 verdim bu sene, o\u011flanlar askere gitti, ben toplayamam. Biz ba\u015flad\u0131k, k\u0131zla damat da geldi toplamaya ama pek iyi de\u011fil bizim zeytinlik, \u00e7ok dip d\u00f6km\u00fc\u015f, zaten kurakl\u0131ktan fazla verim olmam\u0131\u015f. Sen sulamad\u0131n m\u0131, ben ge\u00e7en sene damlama sulama sistemi kurdum, g\u00fczel oldu. Bu benim a\u011fa\u00e7lar pek s\u0131kla\u015fm\u0131\u015f, hasattan sonra iyi bir budamak laz\u0131m. Diplerine de biraz koyun g\u00fcbresi katt\u0131k m\u0131, seneye aslan gibi olurlar. Evet ya, budayal\u0131m da sobal\u0131k odun yapal\u0131m, bitirdik evdeki odunu. S\u0131r\u0131kla m\u0131 toplayacaks\u0131n? Ben bu sene makina ald\u0131m ya vereyim istersen, g\u00fcnl\u00fck kiral\u0131yorum. A\u011fac\u0131n dal\u0131na, s\u00fcrg\u00fcn\u00fcne hi\u00e7 zarar vermiyor. Mehmet abi de \u00f6yle, onun zeytini bitmez, s\u0131r\u0131klar ama a\u011faca k\u0131yamaz o! Ya Ahmet abiye ne demeli? Ne s\u0131r\u0131\u011f\u0131 s\u0131r\u0131k, ne \u00e7ulu \u00e7ul, \u00f6yle zeytin mi toplan\u0131r&#8230; S\u0131r\u0131\u011fa al\u0131\u015f\u0131\u011f\u0131z biz, onu biliriz ama bu yeni makinalar geldi geleli kafam kar\u0131\u015f\u0131k, alsam m\u0131 bir tane, yoksa kiralasam m\u0131 zeytini toplamaya, bilemiyorum. S\u0131r\u0131kla daha uzun s\u00fcr\u00fcyor tabii, \u00e7ok da dal, yaprak d\u00f6k\u00fcyor. Ama makina maliyetini kar\u015f\u0131lar m\u0131 ki? Al\u00e7ak a\u011fa\u00e7lar\u0131n eteklerini tarakla s\u0131y\u0131rt\u0131yorum ben kad\u0131nlara, o da iyi oluyor&#8230; Ka\u00e7 \u00e7uval \u00e7\u0131kt\u0131 sizin kar\u015f\u0131daki zeytinlikten? 40 \u00e7uval ama ge\u00e7en sene 60 \u00e7uval vard\u0131. Tabii ya, bizimki de ge\u00e7en seferden az. Bu sene yazki kurakl\u0131ktan tutmad\u0131 zeytin, d\u00fczenli ya\u011fsayd\u0131 belki. Nereye g\u00f6t\u00fcreceksiniz peki s\u0131kt\u0131rmaya? Yak\u0131ndaki fabrika ge\u00e7en sene bizim zeytinden \u00e7ald\u0131. Ya, \u00f6tekisi de bizimkini de\u011fi\u015ftirdi. Biz Tari\u015f\u2019e g\u00f6t\u00fcrd\u00fck, orda da pek az ya\u011f \u00e7\u0131kt\u0131, be\u015fe bir verdi. \u00d6te taraftaysa \u00e7ok beklettiler, g\u00fcnler sonra alabildik ya\u011f\u0131. En iyisi \u015fu yeni ya\u011fhane. Bizim kom\u015fu g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015f, d\u00f6rde bir vermi\u015f. Kay\u0131npeder de zeytini g\u00f6t\u00fcr\u00fcp ayn\u0131 g\u00fcn ya\u011f\u0131n\u0131 alm\u0131\u015f. Y\u00fczde ka\u00e7 hak al\u0131yorlar peki? Zeytini kendin g\u00f6t\u00fcr\u00fcrsen % 8, zeytinlikten almalar\u0131n\u0131 istersen % 12, ne gerek var fazla vermeye, bizim arabaya doldurur g\u00f6t\u00fcr\u00fcr\u00fcz i\u015fte. Dipler? Dip zeytini ben s\u0131kt\u0131r\u0131p piyasaya veriyorum, rafine ya\u011f yap\u0131lmak \u00fczere. Biz ya\u011fhaneye sat\u0131yoruz do\u011frudan, paras\u0131n\u0131 s\u0131k\u0131m \u00fccretinden d\u00fc\u015f\u00fcyorlar&#8230;\u201d<\/p>\n<p>(\u015eubat 2009)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Anlatmaya s\u00f6zc\u00fckler, sayfalar yetmez. Anlamaya da bir \u00f6m\u00fcr yetmez! Da\u011flarda ovalarda par\u0131ldayan, hem ruhumuzu hem karn\u0131m\u0131z\u0131 doyuran bu yamuk yumuk a\u011fac\u0131n s\u0131rr\u0131 nedir? Amat\u00f6r bir&#8230;<\/p>\n<div class=\"more-link-wrapper\"><a class=\"more-link\" href=\"https:\/\/www.candanturhan.com\/index.php\/2016\/03\/02\/insan-ruhuna-dokunan-agac-zeytin\/\">Devam\u0131 i\u00e7in&#8230;<span class=\"screen-reader-text\">\u0130nsan ruhuna dokunan a\u011fa\u00e7: Zeytin<\/span><\/a><\/div>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[24],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.candanturhan.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/285"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.candanturhan.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.candanturhan.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.candanturhan.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.candanturhan.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=285"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.candanturhan.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/285\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":287,"href":"https:\/\/www.candanturhan.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/285\/revisions\/287"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.candanturhan.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=285"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.candanturhan.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=285"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.candanturhan.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=285"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}