{"id":732,"date":"2023-08-27T11:17:12","date_gmt":"2023-08-27T08:17:12","guid":{"rendered":"http:\/\/www.candanturhan.com\/?p=732"},"modified":"2023-08-27T11:17:13","modified_gmt":"2023-08-27T08:17:13","slug":"mogolistan-macera-baslasin","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.candanturhan.com\/index.php\/2023\/08\/27\/mogolistan-macera-baslasin\/","title":{"rendered":"Mo\u011folistan: Macera ba\u015flas\u0131n!"},"content":{"rendered":"\n

U\u00e7ak Ulan Batur\u2019a do\u011fru al\u00e7almaya ba\u015flarken pencereden bak\u0131p \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131kla \u015fu s\u00f6zleri m\u0131r\u0131ldan\u0131yorum: Aa, tam foto\u011fraflardaki gibi! Ve nitekim bu c\u00fcmle gezinin geri kalan\u0131nda da hep dilimin ucunda olacakm\u0131\u015f me\u011fer\u2026\u00a0<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Bo\u015fluk, da\u011f, tepe, kar, k\u0131vr\u0131lan bir akarsu, biraz daha bo\u015fluk, sonra\u2026 Bo\u015fluk. \u0130lk andan bir bo\u015flukta kald\u0131m: Bo\u015flu\u011fu foto\u011fraflamak, dedim, nas\u0131l olacak ki?! Biliyorsunuz art\u0131k biz gezginlerin asli g\u00f6revi foto\u011fraf \u00e7ekmek ve payla\u015fmak, her birimiz birer foto\u011fraf sanat\u00e7\u0131s\u0131ym\u0131\u015f\u0131z edas\u0131nda\u2026 Ne yapay\u0131m, b\u00f6yle zorlu bir co\u011frafyada belki bu asli g\u00f6revimi(!) profesyonellere b\u0131rak\u0131r\u0131m ben de.<\/p>\n\n\n\n

U\u00e7akta izledi\u011fim K\u0131rg\u0131z filmi \u015eambala da beni biraz buralara, bu zorlu co\u011frafyaya haz\u0131rlad\u0131. Yine de tepeden g\u00f6r\u00fcnen manzara, tuhafla komik aras\u0131 geliyor kalabal\u0131k modern d\u00fcnyadan gelene: Yemye\u015fil bo\u015flu\u011fun ortas\u0131nda beyaz bir s\u00fcr\u00fc nokta, yanlar\u0131nda daha b\u00fcy\u00fck, daha beyaz bir iki nokta: Gerler ve etraflar\u0131nda koyun s\u00fcr\u00fcleri. Toprak arazide s\u0131ra s\u0131ra uzayan, d\u00f6nen veya kesi\u015fen teker izleri: Yollar. Mo\u011folistan\u2019da k\u00f6y ve yol kavramlar\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 okumu\u015ftum. Mo\u011follar hayvanlar\u0131yla o koca \u00fclkede \u015fu bay\u0131r senin, bu ova benim yay\u0131l\u0131p duruyorlar, gerlerini toplay\u0131p toplay\u0131p kurarak\u2026 <\/p>\n\n\n\n

Hayatta bu kadar k\u0131rsal bir havaalan\u0131na inmemi\u015f olabiliriz – en az\u0131ndan bu kadar k\u0131rsal bir ba\u015fkent havaalan\u0131na. Bina g\u00f6rmeden, apartman, otoyol, site, AVM g\u00f6rmeden bir havaalan\u0131na inilir mi yahu?! \u0130\u015fte Mo\u011folistan fark\u0131. Ve bir de: Havaalan\u0131ndaki pasaport polisleri g\u00fcler y\u00fczl\u00fc, tatl\u0131, selamla\u015f\u0131yor ve \u015fakala\u015f\u0131yorlar! \u0130\u015fte, diyorum, ya\u015fas\u0131n, ben b\u00f6yle, insan\u0131 g\u00fczel olan \u00fclkeleri seviyorum.<\/p>\n\n\n\n

\u00c7o\u011funlu\u011fu Budist olan ve Tibet Budizmini takip eden \u00fclkenin (geri kalan\u0131n \u00e7o\u011fu da inan\u00e7s\u0131z olarak s\u0131n\u0131flan\u0131yormu\u015f, \u00f6yle diyor Vikipedi) ba\u015fkentindeki manast\u0131rlardan birini geziyoruz aya\u011f\u0131m\u0131z\u0131n tozuyla, ard\u0131ndan \u00fclkenin \u00e7ok \u00f6nemli karakterlerinden Zanabazar\u2019\u0131n G\u00fczel Sanatlar M\u00fczesi\u2019ni. Zanabazar \u00fclkenin yak\u0131n ge\u00e7mi\u015fine damgas\u0131n\u0131 vurmu\u015f dini, ruhani, siyasi lider ve sanat\u00e7\u0131. Mo\u011folistan\u2019da her g\u00f6rselde bulunan, bayra\u011f\u0131n da ana sembol\u00fc olan \u201csoyombo\u201d Zanabazar\u2019\u0131n eseriymi\u015f, Mo\u011follar\u0131n inand\u0131klar\u0131 her \u015feyi sembolize ediyor soyombo: ate\u015f, ay, g\u00fcne\u015f, eril ve di\u015fil, birlik, vs vs. <\/p>\n\n\n\n

Budizmin bir\u00e7ok k\u0131y\u0131s\u0131ndan ve kenar\u0131ndan bir \u015feyler kar\u015f\u0131m\u0131za hep \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r biz spirit\u00fcalistlerin, ama ilk kez b\u00f6yle nerdeyse resmi dini Budizm olan bir \u00fclkedeyim\u2026 Hep marjinal g\u00f6r\u00fcl\u00fcrken \u015fimdi de\u011ferlerimizin ana ak\u0131m olmas\u0131 ilgin\u00e7. Buda\u2019n\u0131n uyard\u0131\u011f\u0131 be\u015f k\u00f6t\u00fc huy konu\u015fuluyor, \u00e7e\u015fit \u00e7e\u015fit \u201cbodisatva\u201dlar (Beyaz Tara, Ye\u015fil Tara, ikisi de ba\u011fda\u015f kuruyor ama birinin sa\u011f aya\u011f\u0131 hep a\u015fa\u011f\u0131da yani hep yard\u0131ma ko\u015fmaya haz\u0131r), y\u0131l\u0131n iki ekinoksunda Mo\u011fol \u015famanlar\u0131n k\u00f6t\u00fc ruhlar\u0131 kovma seremonisi yapt\u0131klar\u0131, \u015fubatta kutlanan en b\u00fcy\u00fck bayramda t\u00fcm Mo\u011follar\u0131n yeni ya\u015flar\u0131na girmi\u015f say\u0131ld\u0131\u011f\u0131, Tibet Budizmini ge\u00e7mi\u015flerinden gelen animist ve \u015eamanist \u00f6gelerle birle\u015ftirdikleri\u2026<\/p>\n\n\n\n

Daha daha neler \u00f6\u011freniyorum, Orta Asya gezilerime ba\u015flad\u0131\u011f\u0131mdan bu yana merak etti\u011fim veya yar\u0131m yamalak bilgi sahibi oldu\u011fum konularda: Kaya resimlerinin amac\u0131, muhtemelen \u00f6ncelikle hayvanlar\u0131n ruhuna hitap etmek ve onlara etki etmekmi\u015f: Ki bol olsunlar ve onlara ba\u011f\u0131ml\u0131 olan insan onlar\u0131 yakalayabilsin, avlayabilsin, onlar\u0131 kullanabilsin, onlarla ya\u015fam\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilsin. Av sahneleri \u00e7izerek insan av\u0131n\u0131n ruhundan izin istiyor, onu avlayabilmek i\u00e7in ruhuyla ileti\u015fim kuruyor (b\u00fcy\u00fc de diyebilirsiniz).<\/p>\n\n\n\n

Geyikta\u015flar da ilaha, tap\u0131n\u0131lana hitaben, geyik \u00fcresin, bolla\u015fs\u0131n diye adak niyetine haz\u0131rlanan ta\u015flar; zaman i\u00e7inde mezarta\u015f\u0131 gibi evrilmi\u015f. Balballar ise ruh aileden, sevdiklerinden uzakla\u015fmas\u0131n, giderse ait oldu\u011fu yere geri d\u00f6nebilsin diye \u00f6lenlerin ba\u015f\u0131na dikilmeye ba\u015flanm\u0131\u015f, mezar ta\u015f\u0131n\u0131n bir a\u00e7\u0131klamas\u0131 da bu. Mezarlar, r\u00fcyalar, ata ruhu k\u00fclt\u00fc, atalar\u0131n deneyiminden yararlanmak\u2026 \u0130\u015fte bunlar Mo\u011folistan topraklar\u0131ndaki atalar\u0131m\u0131z\u0131n ya\u015fam\u0131n\u0131 tasvir eden ipu\u00e7lar\u0131. \u0130stilac\u0131lar hep mezarlar\u0131 da\u011f\u0131tm\u0131\u015f o d\u00f6nemlerde: Ele ge\u00e7irmek istedikleri topraklardaki insanlar\u0131n atalar\u0131yla ba\u011flar\u0131n\u0131 kesmek i\u00e7in. Atalar k\u00fclt\u00fcnde istila etmek i\u00e7in bu ilk gereken \u015fey.<\/p>\n\n\n\n

\u201cBuradan gidersen yok olacaks\u0131n!\u201d \u00c7ocuklu\u011fumuzun en etkili tarih derslerinden biri de\u011fil mi Orhun Yaz\u0131tlar\u0131, Tonyukuk yaz\u0131tlar\u0131? \u0130\u015fte o yaz\u0131tlar\u0131n da en etkili derslerinden biri, T\u00fcrk ulusuna hitaben yaz\u0131lm\u0131\u015f bu uyar\u0131. Ulan Batur ve \u00e7evresindeki b\u00f6lge genel olarak \u00d6t\u00fcken olarak an\u0131l\u0131yor ve i\u015fte bu me\u015fhur yaz\u0131tlardan bir k\u0131sm\u0131 \u00d6t\u00fcken\u2019de yer al\u0131yor. Di\u011ferlerine ise biz d\u00f6rt \u00e7ekerlerimize atlay\u0131p y\u00fczlerce kilometre yol teperek gidece\u011fiz elbette, buralara kadar gelmi\u015fken Bilge Ka\u011fan Yaz\u0131t\u0131\u2019n\u0131, K\u00fcl Tigin An\u0131t\u0131\u2019n\u0131 g\u00f6rmeden olur mu\u2026 K\u00fcl Tigin yaz\u0131t\u0131 ilk defa T\u00fcrk kelimesinin yaz\u0131l\u0131 oldu\u011fu yer; bize T\u00fcrk denmesinin sebebi bu yaz\u0131t!<\/p>\n\n\n\n

Shalav adl\u0131 sanat\u00e7\u0131n\u0131n \u201cMo\u011folistan\u2019da bir g\u00fcn\u201d tablo serisi, ilk g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcmde \u00e7ok da bana hitap etmeyen bir tarz; hi\u00e7 \u0131s\u0131namad\u0131\u011f\u0131m Osmanl\u0131 minyat\u00fcrlerini hat\u0131rlat\u0131yor san\u0131r\u0131m bana. Fakat birka\u00e7 tanesine ayr\u0131nt\u0131lar\u0131yla bak\u0131p i\u00e7lerinde teker teker ger\u00e7ek Mo\u011fol ya\u015fam\u0131n\u0131n sevimli sahnelerini yakalad\u0131k\u00e7a insan\u0131n kan\u0131 kayn\u0131yor bu tablolara ve bu stile. Neyse ki sadece m\u00fczelerde de\u011fil, \u00e7e\u015fitli yerlerde kar\u015f\u0131m\u0131za bu seri veya benzerleri \u00e7\u0131k\u0131yor gezi boyunca, hediyelik e\u015fyalar aras\u0131nda dahi. Hepsinde Mo\u011follar\u0131n hayvanlarla ne kadar b\u00fct\u00fcn bir hayat ya\u015fad\u0131klar\u0131 g\u00f6r\u00fclebiliyor.<\/p>\n\n\n\n

Beslemek, yemek, kullanmak kadar ruhsal olarak da hayvanlar ya\u015famlar\u0131n\u0131n par\u00e7as\u0131. Misal, da\u011f ke\u00e7isi g\u00f6rd\u00fcklerinde durup dilek tutuyorlar: Ke\u00e7i t\u0131rmanarak dile\u011fi yukar\u0131, tengriye ula\u015ft\u0131r\u0131yor \u00e7\u00fcnk\u00fc! Geyik kutsal, resimlerde, heykellerde hep geyikler, kocaman boynuzlar\u0131, g\u00fcc\u00fcn, do\u011furganl\u0131\u011f\u0131n sembol\u00fc. Kurt ayn\u0131 \u015fekilde, \u00f6zel hayvanlar\u0131ndan biri Mo\u011follar\u0131n. Tap\u0131naklarda, kutsal mekanlarda \u201cy\u00f6n koruyucular\u201d var, renkleri ak, kara, k\u0131rm\u0131z\u0131, mavi. Bilin bakal\u0131m ak ve kara renkleri hangi y\u00f6nlere ait? Bizim co\u011frafyam\u0131za bakarak d\u00fc\u015f\u00fcnmeniz i\u00e7in biraz m\u00fchlet veriyorum\u2026 Y\u00f6n koruyucular\u0131 anlatay\u0131m o arada, bizi d\u00f6rt y\u00f6nden -kuzey, g\u00fcney, do\u011fu, bat\u0131- gelecek k\u00f6t\u00fcl\u00fcklerden koruyorlar ve d\u00f6rt y\u00f6nden gelenlerin \u00fcst\u00fcndeki k\u00f6t\u00fcl\u00fckleri temizliyorlar. Evet az \u00f6nceki sorunun yan\u0131t\u0131 geliyor: Karadeniz neden kara? Akdeniz neden ak? \u00c7\u00fcnk\u00fc T\u00fcrk k\u00fclt\u00fcr\u00fcnde mi demeli T\u00fcrk\u00e7ede mi, ak g\u00fcney demek (ayd\u0131nl\u0131k y\u00f6n ya g\u00fcney), kara kuzey demek, karanl\u0131k y\u00f6n.<\/p>\n\n\n\n

\u201cSenbenoo!\u201d Bu g\u00fczel Mo\u011folca kelimeyle selamla\u015f\u0131yoruz g\u00fcler y\u00fczl\u00fc, turizme s\u0131cak bakan, yard\u0131mc\u0131 olma niyetiyle ileti\u015fim kuran Mo\u011follarla. (\u00d6zellikle Rusya ve cumhuriyetlerine gidenler, buradaki \u00f6teki se\u00e7ene\u011fi maalesef iyi bilir.) Ba\u015fkentte her \u015fey medeni g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor, restoranlar, trafik, \u00e7e\u015fit \u00e7e\u015fit oteller, hepsi herhangi bir b\u00fcy\u00fck \u015fehir gibi. Kad\u0131nlar aktif, sa\u011flam, hayat\u0131n i\u00e7inde. Herhangi bir giyim k\u0131s\u0131tlamas\u0131 yok k\u00fclt\u00fcrel olarak. Ve nas\u0131l temiz, nas\u0131l temiz bir \u00fclke, on g\u00fcn boyunca tek bir yerde bir \u00e7\u00f6p g\u00f6rmedik ve tek bir pis koku almad\u0131k – bu i\u015fte animizmin, \u015eamanizmin, do\u011fa k\u00fclt\u00fcn\u00fcn etkisi, ki Altay\u2019da da (tuvaletler hari\u00e7!) ayn\u0131 \u015fekilde her ad\u0131m p\u0131r\u0131l p\u0131r\u0131ld\u0131r, hi\u00e7 kimse do\u011fay\u0131 kirletmek gibi bir sayg\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6ze alamaz.<\/p>\n\n\n\n

Mutfaklar\u0131nda tatl\u0131 bulunmayan Mo\u011follar bizim gibi Bat\u0131l\u0131 turistler i\u00e7in kendilerini zorluyorlar, bir\u00e7ok yerde tiramisu ve cheesecake gibi tatl\u0131lar\u0131n Mo\u011fol versiyonlar\u0131 sunuluyor. Onun d\u0131\u015f\u0131nda da yemeklerinde \u00e7ok \u00e7arp\u0131c\u0131 bir fark yok: S\u0131rayla ufak bir salata (\u00e7ok k\u0131ymetli: ye\u015fil olan her \u015fey \u00e7ok az ve \u00e7ok zor bulunuyor!), bir \u00e7orba, bir et yeme\u011fi. \u00c7ok d\u00f6rt d\u00f6rtl\u00fck restoran olmayan yerlerde ise Orta Asya yemekleri var diyebiliriz, iri mant\u0131lar, ha\u015flama et yemekleri, vb. Ha, kahvalt\u0131 ba\u015fka bir konu: O bir t\u00fcrl\u00fc g\u00f6nl\u00fcm\u00fcze g\u00f6re olam\u0131yor! Eh bu konuda di\u011fer d\u00fcnya halklar\u0131yla da anla\u015fam\u0131yoruz zaten, can\u0131m \u00fclkemin serpme kahvalt\u0131s\u0131n\u0131n g\u00f6z\u00fcn\u00fc seveyim\u2026<\/p>\n\n\n\n

\u00d6te yandan, di\u011fer Asya \u00fclkelerinin aksine, i\u00e7kiler ve \u00f6zellikle Mo\u011fol votkalar\u0131 son derece iyi, ithal de olsa \u015faraplar gayet bol ve kaliteli ve makul fiyatl\u0131, i\u00e7ki i\u00e7enlerle ilgili bir \u00f6nyarg\u0131 da yok hatta\u2026 Yine de bir alkol sorunlar\u0131 varm\u0131\u015f me\u011fersem \u00fclke olarak, alkol suiistimali yayg\u0131nm\u0131\u015f. Bunu da bir sabah erken saatte \u00e7\u00f6le gitmek \u00fczere Ulan Batur\u2019daki otelimizden \u00e7\u0131k\u0131p yola d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde rutin alkol kontrol\u00fcne denk gelerek \u00f6\u011frendik! <\/p>\n\n\n\n

Mo\u011folistan\u2019\u0131n nesi me\u015fhur? Mangal\u0131 (Mongolian barbecue), ka\u015fmiri, folkloru. Kaselerimize a\u00e7\u0131k b\u00fcfeden \u00e7i\u011f sebze ve etleri, makarna ve aksesuvarlar\u0131 doldurup yan\u0131na da soslar\u0131m\u0131z\u0131 al\u0131yoruz, \u015fef al\u0131p her bir kaseyi ayr\u0131 ayr\u0131 ortadaki kocaman tand\u0131ra at\u0131yor, dev \u00e7ubuklarla kar\u0131\u015ft\u0131rarak herkesin tam kendi iste\u011fine g\u00f6re kar\u0131\u015f\u0131mlar\u0131n\u0131 olu\u015fturup kasesini eline tutu\u015fturuyor. Bay\u0131ld\u0131\u011f\u0131m bu yemekten sonra da folklor g\u00f6sterisi: Her bir y\u00f6relerinin, boylar\u0131n\u0131n, d\u00f6nemlerinin \u00f6zel k\u0131yafetlerini, m\u00fcziklerini, danslar\u0131n\u0131 hayranl\u0131kla izliyoruz. <\/p>\n\n\n\n

Mo\u011folistan\u2019\u0131n ba\u015fkenti, b\u00fct\u00fcn y\u0131l boyunca iple \u00e7ekilen Naadam Festivali nedeniyle baya\u011f\u0131 kalabal\u0131k. Hatta yerliler festivalde \u015fehirden ka\u00e7arlarm\u0131\u015f, heyecanla bu g\u00fcnleri bekleyen ta\u015fral\u0131lar doldururmu\u015f Ulan Batur\u2019u. Bunun ho\u015f yan\u0131, sokaklarda (evet yine tam foto\u011fraflardaki gibi) yerel tipik k\u0131yafetlerle gezen bir s\u00fcr\u00fc aileler, boy boy renk renk insanlar g\u00f6rebilmemiz. Mo\u011follar kadar d\u00fcnyan\u0131n her yan\u0131ndan turistler de bekliyor tabii bu festivali, onlar da hem kalabal\u0131\u011fa hem renklili\u011fe katk\u0131da bulunuyorlar. Tabii trafi\u011fe, kuyruklara, g\u00fcr\u00fclt\u00fcye ve benzer zorluklara da. (Biz de onlardan\u0131z elbette, o y\u00fczden susuyoruz.)<\/p>\n\n\n\n

At, at, at\u2026 Hayatlar\u0131n\u0131n temel ta\u015flar\u0131ndan biri at. M\u00fcziklerinde dahi hep bir at ezgisi, at temposu var, k\u00fclt\u00fcrlerinin her boyutunda. Ata binmeyi biliyor musun diye sormak, y\u00fcr\u00fcmeyi biliyor musun gibi bir \u015fey. Ats\u0131z bir hayat ya\u015famalar\u0131 o co\u011frafyada m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil ki! Ger\u00e7i \u015fimdilerde hayvan s\u00fcr\u00fclerini motosikletlerle g\u00fcdenler falan var ama\u2026 Kendi aralar\u0131ndaki trafik esprisini de payla\u015fmak gerek: Ulan Batur\u2019da trafik neden kilitli? Mo\u011follar attan inip otomobile binmi\u015fler de ondan! Bu ger\u00e7eklik pay\u0131 da tabii y\u00fcksek olan dokundurmaya ra\u011fmen, ben trafi\u011fi ve kurallara uymay\u0131 o kadar da feci bulmad\u0131m do\u011frusu, \u00e7ok daha fenalar\u0131n\u0131 ya\u015fam\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131m var. <\/p>\n\n\n\n

11 temmuz sabah\u0131, yani bir y\u0131ld\u0131r beklenen o me\u015f\u2019um g\u00fcn, Ulan Batur\u2019un Sukbatar meydan\u0131nda, Naadam Festivali a\u00e7\u0131l\u0131\u015f t\u00f6renini izlemek i\u00e7in kendimize yer buluyoruz\u2026 Birden silkinip kendime, aman tanr\u0131m diyorum, Ulan Batur\u2019day\u0131m, Mo\u011folistan\u2019da! Hi\u00e7bir zaman olamayaca\u011f\u0131m\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm yerlerden birinde daha. Mo\u011fol rehberimiz Amra bize \u201cUuhee!\u201d diye ba\u011f\u0131rmay\u0131 \u00f6\u011fretiyor, haydi bast\u0131r, yihhuu gibi, t\u00f6ren co\u015fkusuna kat\u0131l\u0131yoruz b\u00f6ylece biz de. A\u00e7\u0131l\u0131\u015f t\u00f6reninden sonra geldi\u011fimiz festival stadyumunda g\u00fcre\u015f ve ok\u00e7uluk m\u00fcsabakalar\u0131 yap\u0131lacak, \u015fehir d\u0131\u015f\u0131nda bir yerde ise at yar\u0131\u015flar\u0131. <\/p>\n\n\n\n

Ama esas konu, bu stadyumdaki dev a\u00e7\u0131l\u0131\u015f g\u00f6sterisi. Trib\u00fcnler geleneksel Mo\u011fol k\u0131yafetli kad\u0131nlar, erkekler, ya\u015fl\u0131lar ve \u00e7ocuklarla dolu, gururlular, bir \u00e7o\u011fu madalyal\u0131lar, s\u0131ca\u011f\u0131 hi\u00e7 umursamadan o a\u011f\u0131r k\u0131yafetleriyle \u00e7ok saf bir \u015fekilde mutlular. G\u00f6steride ise b\u00fct\u00fcn ulusal hazineler d\u00f6k\u00fcl\u00fcyor: Danslar, k\u0131yafetler, m\u00fczikler, atlar, oklar, hayvanlar\u2026 Benim favorim alan\u0131n iki yan\u0131nda ayr\u0131 ayr\u0131 bir k\u0131srakla bir tay\u0131n\u0131 tutmalar\u0131, daha sonra ikisini iki yandan sald\u0131klar\u0131nda anneyle bebe\u011fin birbirlerine ko\u015fmalar\u0131. Sahiplerinin omuzlar\u0131nda avc\u0131 kartallar, iki at \u00fcst\u00fcnde birer ayakla d\u00f6rtnala giden sava\u015f\u00e7\u0131lar, daha neler neler, bu insanlar\u0131n do\u011fayla, do\u011fan\u0131n t\u00fcm unsurlar\u0131yla nas\u0131l da anla\u015f\u0131p ya\u015fam\u0131n\u0131 onlar sayesinde idame ettirdi\u011fini \u00e7ok g\u00fczel g\u00f6steriyor.<\/p>\n\n\n\n

Ve sonra zaten, ertesi g\u00fcn \u00fclkenin tek \u015fehir denebilecek \u015fehrini geride b\u0131rak\u0131p Mo\u011fol \u00e7\u00f6llerine do\u011fru indi\u011fimizde bunu \u00e7ok daha a\u00e7\u0131k olarak g\u00f6rebildik. Ulan Batur\u2019dan \u00e7\u0131karken fabrikalar ve gerler yava\u015f yava\u015f azald\u0131 (evet apartmanlarla, plazalarla, AVM\u2019lerle hatta g\u00f6kdelenlerle dolu \u015fehrin d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131karken hemen gerler ba\u015fl\u0131yor, \u2018gerkondu\u2019lar daha do\u011frusu, \u015fehre g\u00f6\u00e7m\u00fc\u015f ama i\u00e7ine tam girememi\u015f insanlar\u0131n ya\u015fam\u0131), \u00fclkenin nadir asfalt yollar\u0131ndan \u2018roadpay\u2019den tek \u015feride, sonra da bildi\u011fimiz toprak patikalara ge\u00e7tik. Tabii bu gidi\u015fat\u0131 bildi\u011fimizden, \u015fehir i\u00e7inde kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z otob\u00fcs\u00fc b\u0131rak\u0131p d\u00f6rt \u00e7eker ara\u00e7lara ge\u00e7mi\u015ftik. Yollarda ufak stupalar\u0131n, yani Budist kutsal emanetlerinin bulundu\u011fu mini tap\u0131naklar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra analar\u0131n\u0131n alt\u0131nda mini taylar ve hepsi ayn\u0131 tipte olan sokak k\u00f6pekleri. Milli parkta ad\u0131m ba\u015f\u0131 kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kan samurlar. Bo\u015flu\u011fun ortas\u0131nda kara, beyaz, kahve renklerden olu\u015fan bir k\u00fc\u00e7\u00fckba\u015f s\u00fcr\u00fcs\u00fc. \u0130ki kara k\u00f6pek, \u00fcst\u00fcm\u00fczde u\u00e7anlara ek olarak ara ara yerde otlar\u0131n \u00fcst\u00fcne t\u00fcnemi\u015f kocaman kartallar. Yol dedi\u011fimiz, d\u00fcmd\u00fcz g\u00f6r\u00fcnen bir bo\u015fluktaki teker izleri; bu yollarla Google Maps nas\u0131l i\u015fler diye merak ediyorum. Neyse ki yollar\u0131 bulmas\u0131 gereken ben de\u011filim!<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Sa\u011fda solda bir s\u00fcr\u00fc ger kamp\u0131 aras\u0131ndan K\u00fcl Tigin ve Bilge Ka\u011fan an\u0131tlar\u0131na var\u0131yoruz, adlar\u0131yla b\u00fcy\u00fcyen ulusun evlatlar\u0131 olarak tinlerine sa\u00e7\u0131 yap\u0131yoruz votkayla. Bol ya\u011fmur alt\u0131nda ge\u00e7iyor b\u00fct\u00fcn bu olaylar, bu arada, genel olarak \u00fc\u015f\u00fcyoruz ve tabii bundan mutluyuz. T\u0130KA\u2019n\u0131n yapt\u0131rd\u0131\u011f\u0131 Bilge Ka\u011fan karayolu ile b\u00f6lgenin en \u00f6nemli merkezlerinden, eski ba\u015fkent Karakurum. Ger kamp\u0131m\u0131za kay\u0131t olurken duydu\u011fumuz heyecan, \u015fahsi gerlerimizden i\u00e7eri girip tam bir ke\u00e7i a\u011f\u0131l\u0131 kokusuna bo\u011fulmam\u0131zla biraz \u00e7\u00f6kse de, gerimde oturup kap\u0131m a\u00e7\u0131k ya\u011fmuru dinlemenin zevkini hi\u00e7bir \u015feye de\u011fi\u015fmem. Neticede o d\u00fcmd\u00fcz g\u00f6r\u00fcn\u00fcp asl\u0131nda ara\u00e7la katederken son derece engebeli ve virajl\u0131 olan Mo\u011fol yollar\u0131n\u0131n ac\u0131s\u0131n\u0131, ke\u00e7i a\u011f\u0131l\u0131mda ya\u011fmur seslerinin ve bir ton a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131ndaki yorgan\u0131m\u0131n alt\u0131nda deliksiz uyuyarak \u00e7\u0131kar\u0131yorum. Mo\u011follar attan inmemekte ne kadar hakl\u0131ym\u0131\u015f!<\/p>\n\n\n\n

Devletler An\u0131t\u0131\u2019nda \u00fc\u00e7 bozk\u0131r devletinin tarihini \u00f6\u011freniyorum: Hunlar, G\u00f6kt\u00fcrkler ve Mo\u011follar art arda y\u00fczlerce y\u0131l d\u00fcnyaya h\u00fckmetmi\u015f\u2026 atlar ve k\u0131l\u0131\u00e7lar hakim oldu\u011fu s\u00fcrece. Ne zaman ki t\u00fcfekler, mekanizmalar \u00e7\u0131km\u0131\u015f meydana, o zaman bozk\u0131r devletleri \u00fcst\u00fcnl\u00fcklerini yitirmi\u015f. M\u00fczelerden birinde de Uygurlar\u0131n tarihimizdeki \u00f6nemini: Mo\u011fol k\u00fclt\u00fcr ve tarihine bakarken Uygur k\u00fclt\u00fcr\u00fcnden de \u00e7ok \u015fey \u00f6\u011freniliyor. Uygurlar ilk yerle\u015fik hayata ge\u00e7en T\u00fcrk boyu imi\u015f ve bu \u00f6zellikleriyle T\u00fcrk k\u00fclt\u00fcr\u00fcne \u00e7ok katk\u0131lar\u0131 var.<\/p>\n\n\n\n

Mo\u011follar\u0131n \u00e7ok \u00f6zel, tamamen kendilerine has bir gelene\u011fi var, Altaylar\u2019da anlatm\u0131\u015flard\u0131: Mo\u011fol erkekler biriyle tan\u0131\u015ft\u0131klar\u0131nda ku\u015faklar\u0131ndan bir koku \u015fi\u015fesi \u00e7\u0131kar\u0131p kar\u015f\u0131s\u0131ndakine uzat\u0131yor koklamas\u0131 i\u00e7in, bir selam, bir dostluk emaresi. Grubumuzdan biri uzat\u0131lan \u015fi\u015feyi ne yapaca\u011f\u0131n\u0131 bilemeyince bu sevimli bilgiyi hat\u0131rlad\u0131m. Kokunun bu ulus i\u00e7in \u00f6nemini bilmiyorum ama do\u011fayla ba\u011flant\u0131l\u0131 kutsallar\u0131 \u00e7ok. Kutsal Orhun nehri bu ulusu beslemi\u015f, tininden izin almadan nehre girmek veya el ayak sokmak yanl\u0131\u015f. Y\u00fcksek yerler, tepeler, ge\u00e7itler \u2018ovoo\u2019larla tengriye emanet ediliyor, tengriye en yak\u0131n yerler oldu\u011fundan. Ta\u015flardan olu\u015fan tepecikler olan ovoolara inananlar \u00fc\u00e7er ta\u015f ekliyor, etraf\u0131nda \u00fc\u00e7 tur at\u0131p her turda bir ta\u015f\u0131 tepeye atarak. Gezerken s\u0131k s\u0131k g\u00f6r\u00fcyoruz durup ovoo turlayan Mo\u011follar\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Bir de ger\u00e7ek bir hikaye dinliyoruz Mo\u011fol inan\u00e7lar\u0131yla ilgili: \u00d6nceki turlardan birinde, kat\u0131l\u0131mc\u0131lardan biri izin almadan Orhun nehrine aya\u011f\u0131n\u0131 sokmu\u015f. Bu daha sonra ortaya \u00e7\u0131k\u0131nca hay\u0131flan\u0131lm\u0131\u015f vs. Ertesi g\u00fcn \u00e7\u00f6lde grup yedi ara\u00e7 tak\u0131m halinde giderken, i\u00e7inde bu ki\u015finin oldu\u011fu ara\u00e7 yok olmu\u015f. Rehberler uzun uzun aram\u0131\u015flar, sonunda ara\u00e7 ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f: \u015eof\u00f6r\u00fc kendinde de\u011fil gibi, ipnotize olmu\u015f gibi, ba\u015fka bir \u015feyin etkisinde gibi s\u00f6ylenenleri dinlemeden, \u00f6teki ara\u00e7lar\u0131 g\u00f6rmeden, yolcular\u0131n\u0131n ba\u011fr\u0131\u015flar\u0131n\u0131 duymadan \u00e7ok iyi bildi\u011fi yolda ba\u015fka bir y\u00f6ne gitmi\u015f! \u0130\u015fte \u00e7arp\u0131lmak b\u00f6yle bir \u015fey olsa gerek\u2026<\/p>\n\n\n\n

Mo\u011folistan\u2019la ilgili daha \u00f6nceden duydu\u011fum ve akl\u0131mda kalan nadir adlardan biri, Erdenezuu Manast\u0131r\u0131. B\u00fcy\u00fck, tarihi, g\u00fczel, etkileyici. Gezerken Budizm hakk\u0131nda neler neler \u00f6\u011freniyor, ne yeni karakterler tan\u0131yorum: Mahakala (kafas\u0131nda be\u015f kuru kafa var, siyah y\u00fczl\u00fc), Sri Devi (k\u0131rm\u0131z\u0131 y\u00fczl\u00fc, hayvan \u00fcst\u00fcnde), Avalokite\u015fvara… Kaplana kendini feda eden Budist\u2019in hikayesinden \u00e7ok etkileniyorum ama bu sat\u0131rlar\u0131 yazarken kafam\u0131 patlatsam da tam hat\u0131rlayam\u0131yorum\u2026 <\/p>\n\n\n\n

Erdenezuu\u2019daki tap\u0131naklar aras\u0131nda \u015fu an aktif olan tek Tibet manast\u0131r\u0131na tam girerken, turuncu bordo renklerdeki geleneksel k\u0131yafetleriyle iki rahip d\u0131\u015fardaki minare benzeri yere \u00e7\u0131karak ezan benzeri bir \u00e7a\u011fr\u0131 seslendirmeye ba\u015fl\u0131yorlar. Hah, diyorum kendi kendime, olmasa \u015fa\u015fard\u0131m! Bu gibi etkileyici kutsal yerlerde b\u00f6yle \u015feyleri \u00e7ekti\u011fim bir ger\u00e7ektir. Dharamsala\u2019ya gidiyorum i\u00e7imde, sabah\u0131n k\u00f6r\u00fcnde girdi\u011fimiz Dalai Lama tap\u0131na\u011f\u0131na, ordaki t\u00f6rene, rahipleri izlerken kafamda olanlara: \u201c(\u2026) \u0130spanya’n\u0131n ortalar\u0131nda bir da\u011fda, kendi halindeki Rabanal del Camino adl\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck k\u00f6yde, Ben nas\u0131l bir mucizeyle buraday\u0131m, demi\u015ftim: Ege’nin bir da\u011f\u0131ndaki bir k\u00fc\u00e7\u00fck k\u00f6yden kalk\u0131p gelmi\u015f M\u00fcsl\u00fcman bir kad\u0131n olarak, Benedikt manast\u0131r\u0131nda ak\u015fam ayininde bulmu\u015ftum kendimi. Ne fantastik bir \u015fey!.. \u0130\u015fte \u015fimdi de Dalai Lama’n\u0131n tap\u0131na\u011f\u0131nda, g\u00f6zlerimi kapat\u0131p \u0130lahi G\u00fcce, \u2018Evrendeki yerimi bulmama yard\u0131m et,\u2019 dedim. An\u0131nda cevap geldi: \u2018Evrendeki yerindesin!\u2019 \u201d<\/p>\n\n\n\n

T\u00f6renden sessizce, huzurla ve g\u00f6z\u00fcmde ya\u015flarla ayr\u0131l\u0131rken, benzer t\u00fcm yerlerde yapt\u0131\u011f\u0131m gibi, Altay\u2019da yapt\u0131\u011f\u0131m gibi, burada olmama izin veren t\u00fcm tanr\u0131lara \u015f\u00fckrediyorum.<\/p>\n\n\n\n

Mo\u011folistan da\u011flar\u0131nda, tepelerinde, \u00e7\u00f6llerinde, k\u0131rlar\u0131nda gezdik\u00e7e art\u0131k ortal\u0131kta sal\u0131nan taylara daha az heyecanlan\u0131yor, stim\u00fclasyon eksikli\u011finden buralarda insan\u0131n zamanla aptalla\u015fabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. Senbeno kelimesine ek olarak bay\u0131rlaa diye te\u015fekk\u00fcr etmeyi \u00f6\u011freniyorum epey bir u\u011fra\u015fla. \u00d6\u011frenmek \u00e7ok gerekli de\u011fil \u00e7\u00fcnk\u00fc; kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kan halk\u0131n hepsi hem basit \u0130ngilizceyi anl\u0131yorlar, hem de zaten iyi niyetli ve g\u00fcler y\u00fczl\u00fc olduklar\u0131ndan dillerini konu\u015fmak zaruri olmuyor, her \u015fekilde anla\u015fabiliyoruz. Bir yerde g\u00f6\u00e7ebe bir ailenin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 gerde konuk oluyoruz, ger hayat\u0131n\u0131 g\u00f6rmeye: D\u0131\u015farda k\u00fc\u00e7\u00fck par\u00e7alar halinde peynir kurutuluyor, gerin i\u00e7inde ortadan bir a\u011f\u0131rl\u0131k sark\u0131t\u0131lm\u0131\u015f -g\u00fcvenlik sa\u011flad\u0131\u011f\u0131na dair geleneksel bir inan\u00e7 varm\u0131\u015f-, k\u0131rm\u0131z\u0131 tombul yanakl\u0131 bebeler kucaktan kuca\u011fa kap\u0131\u015f\u0131l\u0131yor\u2026<\/p>\n\n\n\n

De\u011fi\u015fik standartlarda de\u011fi\u015fik ger kamplar\u0131nda kald\u0131k Mo\u011folistan k\u0131rsal\u0131nda, \u00f6zel banyolu, ortak banyolu, ke\u00e7i kokan, yerden \u0131s\u0131tmal\u0131, kettle d\u00fczenekli, tozlu ve b\u00f6cekli (bu san\u0131r\u0131m ortak standartt\u0131), terasl\u0131, iki veya \u00fc\u00e7 yatakl\u0131\u2026 \u00c7\u00f6lde d\u00f6rt \u00e7eker arac\u0131m\u0131zla tam gaz \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki toz bulutunu takip ederek gittik birinden di\u011ferine. Toprak, tepe, bulut, nehir ge\u00e7tik. \u0130pnotize olduk her \u015feyin minisk\u00fcl oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerden. O d\u0131md\u0131zlak kuru tepelerde birden bir koyun ke\u00e7i s\u00fcr\u00fcs\u00fc g\u00f6rd\u00fck mesela: Ne yiyorsunuz karde\u015fim burada, bu d\u0131md\u0131zlak topraklarda?! Hayvanlar\u0131n metanetine hayran olduk. <\/p>\n\n\n\n

Sonra Bayan Zag orman\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fck. Zag kutsal bir a\u011fa\u00e7m\u0131\u015f Mo\u011follar i\u00e7in, alt\u0131na i\u015femeyecekmi\u015fiz. A\u011fa\u00e7 dedi\u011fimiz biberiye \u00e7al\u0131s\u0131ndan hallice, orman dedi\u011fimiz de benim bah\u00e7eden hallice bile say\u0131lmaz, bu arada. Ama i\u015fte, \u00e7\u00f6lde olunca bu a\u011fa\u00e7, o da orman oluyor tabii. \u00c7\u00f6lde bir kumul, vadide bir buzul g\u00f6rd\u00fck – kumla kumul, buzla buzul aras\u0131ndaki fark\u0131 biri bana anlatsa? Kartallar Vadisi\u2019nde kartallara ek olarak kuzgun, begajin, daha ne ku\u015flar, da\u011f ke\u00e7isi, \u00e7\u00f6l sincab\u0131, yak g\u00f6rd\u00fck. Ger kamp\u0131nda sabaha kar\u015f\u0131 kalk\u0131p d\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131k\u0131nca \u0131ss\u0131zl\u0131\u011f\u0131n i\u00e7inde yeni ay\u0131n do\u011fu\u015funu g\u00f6rd\u00fck, tepede Sat\u00fcrn bize bakarken. Ve bo\u015fluktaki ger kamplar\u0131m\u0131zda, her \u015feyleri do\u011fay\u0131 \u00f6yk\u00fcnen Mo\u011follar\u0131n beyaz gerlerinin de bulutlar\u0131n alt\u0131nda tam bulutlar gibi durdu\u011funu g\u00f6rd\u00fck.<\/p>\n\n\n\n

\u00c7o\u011fu yerde ayaklar\u0131m\u0131z\u0131n alt\u0131nda ezilen minnac\u0131k otlar vard\u0131 harika bir koku yayan, kekik, limon, nane, ho\u015fluk kar\u0131\u015f\u0131m\u0131. Ba\u015fka bir yerde, ba\u015fka bir sukulentimsi otu \u00e7\u00f6l\u00fcn zemininden al\u0131p ovu\u015fturarak koklad\u0131m, \u00e7ok tan\u0131d\u0131k bir koku: anne s\u00fct\u00fc emen k\u00f6peklerin a\u011f\u0131z kokusu, yerden kap\u0131p kap\u0131p burnuma g\u00f6t\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcm, i\u00e7ime \u00e7ekti\u011fim enik a\u011f\u0131zlar\u0131! Ne diyor \u0130lhan Berk: D\u00fcnya bir yans\u0131mad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Dinozor kemiklerinin ve yumurtalar\u0131n\u0131n bulundu\u011fu tarihi alan. Mo\u011fol usul\u00fc m\u00fcthi\u015f balkaba\u011f\u0131 \u00e7orbalar\u0131. Bizi \u00e7ok da Orta Asya \u00fclkeleri gibi mutlu etmeyen kuzu ve di\u011fer etleri. Bizim hat\u0131r\u0131m\u0131za zor bulundu\u011fu belli, taneyle taba\u011fa konan sebzeler. Gobi \u00c7\u00f6l\u00fc\u2019n\u00fcn ortas\u0131nda, ad\u0131 bilinmeden ge\u00e7en g\u00fcnler. Ufukta her zaman ya bir deve ya bir at s\u00fcr\u00fcs\u00fc, asgari hareketlerle \u00e7\u00f6ldeki k\u0131yt\u0131r\u0131k otlar\u0131 bulmaya \u00e7al\u0131\u015fan. Hi\u00e7li\u011fin tam ortas\u0131nda, g\u00fcn\u00fcn belli saatlerinde kuyudan su bas\u0131lan \u201chayvan sulama istasyonlar\u0131\u201d, oralarda topla\u015f\u0131p s\u0131ra bekleyen s\u00fcr\u00fcler, ufuktaki gerlerinden gelip tezgah a\u00e7m\u0131\u015f, ufak hediyelikler satan aileler, kara k\u00f6pekleri. \u0130skeletler, kemikler \u00fczerinde ad\u0131mlar\u0131m\u0131z… Eski zaman gezginlerinin ruhlar\u0131 bizim i\u00e7in ne d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor acaba? \u201c\u0130ndiana Jones, tekmili birden,\u201d diyor biri. Biraz da Red Kit, diye ekliyorum, \u00e7\u00f6lde r\u00fczgarla yuvarlanan kuru \u00e7al\u0131 toplar\u0131 falan. Uuhee, haydi ufuktaki toz bulutunu takip et dostum\u2026<\/p>\n\n\n\n

Veya Hunnu Havayollar\u0131 ile u\u00e7al\u0131m! Dalanzadgad Havaalan\u0131\u2019ndan Ulan Batur\u2019a ufak, pervaneli ve sanat eseri gibi boyanm\u0131\u015f bir u\u00e7akla u\u00e7mak, iki odadan olu\u015fan minik havaalan\u0131n\u0131n basit g\u00fcvenlik kurallar\u0131, y\u00fcr\u00fcyerek u\u00e7a\u011fa gitmesi, bunlar da tatl\u0131 bir deneyim. Ve fakat \u00e7\u00f6lden d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc anlatmaya ge\u00e7ince fark ettim ki \u00e7\u00f6l\u00fcn esas maceras\u0131 olan akarsulardan ge\u00e7meyi anlatmam\u0131\u015f\u0131m, yeterince ya\u015fay\u0131p kan\u0131ksad\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u00e7in herhalde! \u015e\u00f6yle: Orada oldu\u011fumuz s\u00fcrenin \u00e7o\u011fu ya\u011fmurlu ge\u00e7ti. Tabii bu durumda akarsular doldu ta\u015ft\u0131, yollar sular alt\u0131nda kald\u0131. Pekala, zaten bunun i\u00e7in d\u00f6rt \u00e7ekerlerle geziyoruz. Ve fakat yine de, d\u00f6rt \u00e7eker de bir yere kadar \u00e7eker karde\u015f! <\/p>\n\n\n\n

Bir ta\u015fm\u0131\u015f akarsuyun yan\u0131na geldik, durup cesaret toplamakta olan birka\u00e7 ara\u00e7, suyun i\u00e7inde yan yat\u0131p saplanm\u0131\u015f bir d\u00f6rt \u00e7eker, falan\u2026 Buras\u0131 bir tarihi b\u00f6lgeden \u00f6teki tarihi b\u00f6lgeye giden ana yol yani, \u00f6yle kenar k\u00f6\u015fe tali bir yol falan de\u011fil. \u00d6nc\u00fc arac\u0131m\u0131z g\u00f6zlem yaparak nereden ge\u00e7ebilece\u011fimizi saptamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. \u0130\u00e7imden hi\u00e7bir g\u00fcc\u00fcn beni \u00f6nc\u00fc araca koyamayaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyorum. Neyse, ara\u015ft\u0131rmalar, dualar, gazlamalar, sonunda ara\u00e7la yar\u0131 boyumuza suya girerek ge\u00e7tik akarsudan\u2026 Ee, biraz gittik yine yolumuz kesildi su taraf\u0131ndan. Bir yerden \u00fc\u00e7 atl\u0131 belirdi, bize rehberlik yapmaya ba\u015flad\u0131lar, nehre atlar\u0131yla girip \u00e7\u0131karak derinlik \u00f6l\u00e7erek ara\u00e7larla ge\u00e7ebilece\u011fimiz s\u0131\u011fl\u0131kta yer arad\u0131lar, buras\u0131 olmad\u0131, hadi d\u0131g\u0131d\u0131k d\u0131g\u0131d\u0131k az ileri, az ilerde su kenarlar\u0131nda beyaz pofuduk bir \u015feyler yat\u0131yor, ani gelen selde telef olmu\u015f koyunlarm\u0131\u015f, olurmu\u015f b\u00f6yle\u2026 \u0130\u015fte bu \u015fekilde atl\u0131 rehberlerimiz bizi sonunda sa\u011f salim kar\u015f\u0131ya ge\u00e7irip, yollar\u0131na gittiler – tamamen hay\u0131r i\u015fi olarak. Her zaman Mo\u011folistan\u2019da b\u00f6yleymi\u015f us\u00fcl, herkes herkese ko\u015fulsuz ve tabii olarak yol yard\u0131m\u0131 yaparm\u0131\u015f.<\/p>\n\n\n\n

Bir de Mo\u011folistan maceras\u0131n\u0131n son sat\u0131rlar\u0131na gelirken tek bir Cengiz laf\u0131 etmemi\u015f oldu\u011fumu fark ettim\u2026 Bu da orda yeterince duydu\u011fum i\u00e7in herhalde! Efendim, Cengiz Han, yani Mo\u011folcas\u0131yla \u00c7ingis, ac\u0131mas\u0131zl\u0131\u011f\u0131yla tan\u0131n\u0131r d\u00fcnya tarihinde, ama Mo\u011follar\u0131n en adil, en bilgili ve becerikli y\u00f6neticisi imi\u015f. Tarihi tabii ki \u00e7ok uzun ama maalesef ben tarih insan\u0131 de\u011filim, o y\u00fczden g\u00fcn\u00fcm\u00fcze gelelim: Son y\u0131llarda devletin Mo\u011fol k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc canland\u0131rma, destekleme, g\u00fcncelleme giri\u015fimi ile Cengiz Han her \u015fey olmaya ba\u015flam\u0131\u015f, Mo\u011folistan e\u015fittir Cengiz. Misal Ulan Batur d\u0131\u015flar\u0131nda koca bir Cengiz Han an\u0131t\u0131, i\u00e7ine girilen paslanmaz \u00e7elik dev bir heykel ve m\u00fczesi ve k\u00fclliyesi ile, cazip bir turistik merkez. Ba\u015fka bir tepenin yamac\u0131nda \u00e7izilmi\u015f bir Cengiz kafas\u0131. AVM\u2019ler, restoranlar, votkalar, her \u015feyin ad\u0131 \u00c7ingis\u2026 M\u00fczelerin ana malzemesi, Mo\u011follar\u0131n her \u015feyi.<\/p>\n\n\n\n

AVM demi\u015fken, Mo\u011folistan\u2019\u0131n ufak tefek al\u0131\u015fveri\u015f heyecanlar\u0131n\u0131 da eklemeden bitirmeyelim an\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131! D\u00fcnyan\u0131n ka\u015fmir merkezindeyiz ne de olsa. \u00c7\u00f6llerde, k\u0131rlarda g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz b\u00fct\u00fcn o ke\u00e7i s\u00fcr\u00fcleri -ben \u201cMen\u00fclerde niye ke\u00e7i yok?\u201d diye sorsam da- ka\u015fmir \u00fcretiyor asl\u0131nda. \u00d6zellikle ba\u015fkent ciddi bir ka\u015fmir merkezi, klasi\u011fi, moderni, \u00e7e\u015fit \u00e7e\u015fit ka\u015fmir \u00fcr\u00fcn sat\u0131l\u0131yor. Ayr\u0131ca Mo\u011follar\u0131n votkalar\u0131 \u00e7ok iyi ve \u00e7ok me\u015fhurmu\u015f, yine \u00e7e\u015fit \u00e7e\u015fit votkalar al\u0131\u015fveri\u015f listelerinde. Fakat benim as\u0131l bay\u0131ld\u0131\u011f\u0131m votkalar\u0131n adlar\u0131: \u00c7ingis Votka\u2019ya ek olarak Hunnu, Nomad, ve havaalan\u0131ndan ad\u0131yla logosu a\u015fk\u0131na ald\u0131\u011f\u0131m B\u00f6rte! B\u00f6r\u00fc Altayca kurt demek oldu\u011fundan zaten yak\u0131n oldu\u011fum bir ad\u2026<\/p>\n\n\n\n

Maceram\u0131z\u0131n son dura\u011f\u0131, ba\u015fkent d\u0131\u015f\u0131ndaki kocaman do\u011fa harikas\u0131 Terelj Milli Park\u0131. \u0130\u00e7i ger kamplar\u0131yla dolu, at binme merkezleri olan ve ba\u015fka bir s\u00fcr\u00fc do\u011fa sporu yap\u0131lan, yemye\u015fil tepelerle \u00e7evrili, bulutlarla b\u00fct\u00fcnle\u015fik harika bir alan. Tabii yine sular seller ya\u011fmurlar alt\u0131nda… Temmuz ay\u0131n\u0131n ortas\u0131nda, memleket nemden nefes alamazken bir kere ter silmeden, bir f\u0131s sivrisinek spreyi kullanmadan d\u00f6n\u00fcyorum, alleluya!<\/p>\n\n\n\n

Do\u011fan\u0131n g\u00f6be\u011finden, milli parktan son gecemizi ge\u00e7irmek \u00fczere yine bir ba\u015fkent oteline d\u00f6n\u00fcnce, Mo\u011folistan d\u00fc\u015f\u00fcncelerine gark oldum: G\u00fcnlerce at \u00fcst\u00fcnde gibi d\u00f6rt \u00e7ekerlerle hoplaya z\u0131playa tozlar i\u00e7inde gidip, toprak \u00fcst\u00fcnde, ke\u00e7e alt\u0131nda gerlerde ya\u011fmuru dinleyerek bo\u015fluklara ve bulutlara bakt\u0131ktan sonra, \u015fehirde 25 katl\u0131 bir binada gecelemek nas\u0131l yabanc\u0131, nas\u0131l uzak… Ama yine de bu insanlar yava\u015f yava\u015f bunu se\u00e7iyorlar. K\u0131rsaldan, ta\u015fradan g\u00f6\u00e7\u00fcp ba\u015fkente yerle\u015fenlerle Ulan Batur\u2019un n\u00fcfusu son 10 y\u0131lda iki kat\u0131na \u00e7\u0131km\u0131\u015f. Modern ya\u015fam\u0131n \u0131\u015f\u0131lt\u0131s\u0131 m\u0131 demeli, ge\u00e7im zorunlulu\u011fu mu\u2026 \u00dclkenin y\u00fczlerce y\u0131ll\u0131k b\u00fct\u00fcn dengesi bozuluyor; o gerler, o hayvan s\u00fcr\u00fcleri, o k\u0131rsal ya\u015fam giderek azal\u0131yor. Bitmekte, yitmekte olan, kayb\u0131 durdurulamayan g\u00f6\u00e7ebe k\u00fclt\u00fcr\u00fcne a\u011f\u0131t yakmal\u0131 m\u0131? O g\u00fczel insanlar, o g\u00fczel atlar\u0131 b\u0131rak\u0131p gittilerse, ne yapmak gerek?<\/p>\n\n\n\n

Tam d\u00f6nerken kar\u015f\u0131ma konuyla ba\u011flant\u0131land\u0131rd\u0131\u011f\u0131m bir \u015fark\u0131, Savage Daughters \u00e7\u0131k\u0131yor, kafam\u0131 kar\u0131\u015ft\u0131rmaya devam ediyor:<\/p>\n\n\n\n

My mother’s child is a savage \/ She looks for her omens in the colors of stones \/ In the faces of cats, in the falling of feathers \/ In the dancing of fire \/ In the curve of old bones<\/em><\/p>\n\n\n\n

I am my mother’s savage daughter \/ The one who runs barefoot \/ Cursing sharp stones \/ I am my mother’s savage daughter \/ I will not cut my hair \/ I will not lower my voice<\/em><\/p>\n\n\n\n

My mother’s child dances in darkness \/ She sings heathen songs \/ By the light of the moon \/ And watches the stars and renames the planets \/ And dreams she can reach them \/ With a song and a broom\u2026<\/em><\/p>\n\n\n\n

Biz, hepimiz, Mo\u011follar, \u00e7\u0131plak ayaklarla ko\u015fan, ate\u015fin dans\u0131nda, kuru kemiklerde arad\u0131\u011f\u0131 i\u015faretleri bulan, gezegenleri adland\u0131ran yabani \u00e7ocuklar\u0131 de\u011fil miydik do\u011fan\u0131n? Bizim hepimizin kemiklerimizin derinliklerinde eski \u015fark\u0131lar yok mu, g\u00f6kg\u00fcr\u00fclt\u00fcs\u00fc ve ya\u011fmur sesiyle s\u00f6ylenmeyi bekleyen? Ne i\u015fimiz var beton y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131ndan 25\u2019inci katlarda, asfaltlar\u0131n ve sekizer tekerleklerin \u00fcst\u00fcnde, p\u0131r\u0131l p\u0131r\u0131l ayd\u0131nlat\u0131lm\u0131\u015f gecelerde?<\/p>\n\n\n\n

D\u00f6n\u00fc\u015f u\u00e7a\u011f\u0131ma binerken bilin\u00e7li olarak son bir kez Mo\u011fol havas\u0131n\u0131 kokluyor, son bir kez Mo\u011fol bozk\u0131rlar\u0131na bak\u0131\u015f at\u0131yorum\u2026 Ben bir g\u00fcn tekrar gelsem bile, buras\u0131 b\u00f6yle olacak m\u0131 ki? \u0130yi ki var oldun Mo\u011fol k\u00fclt\u00fcr\u00fc, iyi ki \u015fimdiye kadar korudunuz kendinizi Mo\u011follar!<\/p>\n\n\n\n

(Temmuz \/ A\u011fustos 2023)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

U\u00e7ak Ulan Batur\u2019a do\u011fru al\u00e7almaya ba\u015flarken pencereden bak\u0131p \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131kla \u015fu s\u00f6zleri m\u0131r\u0131ldan\u0131yorum: Aa, tam foto\u011fraflardaki gibi! Ve nitekim bu c\u00fcmle gezinin geri kalan\u0131nda da hep…<\/p>\n

Devam\u0131 i\u00e7in…Mo\u011folistan: Macera ba\u015flas\u0131n!<\/span><\/a><\/div>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[13],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.candanturhan.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/732"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.candanturhan.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.candanturhan.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.candanturhan.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.candanturhan.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=732"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.candanturhan.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/732\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":733,"href":"https:\/\/www.candanturhan.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/732\/revisions\/733"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.candanturhan.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=732"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.candanturhan.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=732"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.candanturhan.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=732"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}